مجله دانشگاه علوم پزشکی قم

مقدمه
جمعیت، عامل مهمی در رشد و اعتلای فرهنگی و اقتصادی کشور است. سالخوردگی جمعیت، کشور را با مشکلات عدیده‌ای چون نیاز به کار اتباع بیگانه برای تولید و رونق اقتصادی مواجه خواهد کرد (1). باروری نیز عاملی منحصر به‌فرد برای افزایش جمعیت است (2).
باروری در طی سه دهه اخیر، کاهش قابل‌توجهی داشته است. همچنین امروزه، باروری کمتر از سطح جایگزینی و یا بسیار نزدیک به آن به‌ویژگی مسلط در جامعه ایران تبدیل شده (3) و برنامه تنظیم خانواده در راستای کاهش باروری، زودتر از زمان پیش‌بینی‌شده محقق شده است (4). طبق آمار، میزان خام موالید در سال 1390 به 19 در هزار و نرخ رشد طبیعی سالانه جمعیت به 3/1% در سال رسیده است (5).
کاهش باروری از طریق کاهش رشد اجتماعی، تغییرات ساختارهای سنی و تحولات نظام خانوادگی، روی تحولات اجتماعی مؤثر است (6). زوجین براساس تعداد مطلوب فرزندان، همچنین در نظرگرفتن فشارها و محدودیت‌های موجود در مورد بچه‌دارشدن، تعداد و زمان تولد آن‌ها تصمیم می‌گیرند (7). مطالعه حسینی‌چاووشی و عباسی‌شوازی نشان داد مهم‌ترین علت کاهش باروری، به تعویق انداختن تولد اولین فرزند و زیاد شدن فاصله بین موالید است (8). مطالعه Glick و همکاران در ماداگاسکار نیز نشان داد به‌ازای هر یک‌سال افزایش تحصیلات زنان، ازدواج یک‌سال و نیم، و به‌ازای هریک سال تعویق در ازدواج، بچه‌دار شدن، نیم‌سال به تأخیر می‌افتد. همچنین افزایش تحصیلات و ثروت والدین سبب افزایش سن اولین باروری در زنان می‌شود (9). افزایش سن نقش مهمی در کاهش باروری و عوارض طول مدت آن دارد. کاهش باروری در اوایل دهه سوم شروع و در اواخر دهه سوم و دهه چهارم بیشتر می‌شود. مطالعه‌ای در سوئد نشان داد باروری بعد از 30 سالگی به‌ازای هر سال، 5/3% کاهش می‌یابد (10).
باروری برای یک زن، حجم زیادی از وقت و منابع او را به خود اختصاص می‌دهد. مطالعات نشان داده است کاهش سن اولین باروری باعث تولد سریع‌تر فرزند بعدی و افزایش تعداد فرزندان ناخواسته خواهد شد (11). باروری زودهنگام تأثیر منفی بر سلامت مادر و کودک (12)، افزایش سن زنان با تأخیر در باروری، کاهش رشد جمعیت و افزایش فاصله بین‌نسلی دارد (13). زنانی‌که در سنین نوجوانی، اولین فرزندشان را به دنیا می‌آورند 5/2 برابر بیشتر احتمال دارد به اختلالات رفتاری دچار شوند (14) مطالعه  Aitken و همکاران (سال 2016) نشان داد مادرانی‌که در سنین زیر 20 سال اولین فرزندشان را به دنیا می‌آورند از سلامت روانی کمتری برخوردارند (15)؛ حال اگر این فرزند ناخواسته باشد احتمال بیشتری وجود دارد که مادران نوجوان (در مقایسه با سایر مادران) دچار افسردگی شوند (16). از طرفی، تأخیر در تولد اولین فرزند با افزایش ریسک ابتلا به سرطان سینه همراه بوده و می‌توان افزایش بروز سرطان سینه در کشورهای غربی را ناشی از تغییر الگوی باروری در این کشورها دانست (17).
نتایج مطالعات انجام‌شده در ایران و سایر کشورها نشان می‌دهد باروری با سن زن، مدت تأهل، ترجیحات جنسی، تعداد فرزند دلخواه و مرگ‌ومیر فرزند ارتباط مستقیم و با تحصیلات زوجین (18) (21-19) و سن زنان در اولین ازدواج (21-19)، رابطه معکوس دارد. اصلی‌ترین تعیین‌کننده‌های زمان تولد اولین فرزند به سن ازدواج (26-22)، تحصیلات زنان (27-22) افزایش تحصیلات زنان (28) و اشتغال زنان بعد از ازدواج (28) و دسترسی به وسایل پیشگیری از بارداری (29) بستگی دارد. لازمه توسعه پایدار، کنترل رشد جمعیت است. بنابراین، همواره متخصصان در پی شناسایی عوامل تأثیرگذار بر جمعیت و کنترل آن هستند. با توجه به تفاوت باروری در سطوح مختلف اجتماعی - اقتصادی، نقش این شاخص‌ها در تغییر رفتارهای باروری غیرقابل انکار است. از طرفی، سن اولین باروری تأثیر مهمی روی سرعت تغییرات اجتماعی، روندهای دوره‌ای باروری و مسائل اقتصادی دارد. با توجه به اینکه مطالعات بسیار اندکی در جهان روی سن زنان در اولین باروری انجام شده و از طرف دیگر، به دلیل تفاوت‌های فرهنگی و اجتماعی، نتایج تحقیقات انجام‌شده، قابل‌تعمیم به کشور ایران، به‌خصوص زنان بیرجند نمی‌باشد. بنابراین، مطالعه حاضر با هدف بررسی عوامل مؤثر بر سن اولین بارداری در بیرجند صورت گرفت.
 
روش بررسی
این مطالعه به‌صورت کوهورت تاریخی (4 ساله) در شهر بیرجند در سال 1394 انجام شد. این مطالعه روی زنانی انجام گرفت که در شرایط مشابه اقتصادی ازدواج کرده بودند. پس از کسب مجوز کتبی از دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، اسامی و شماره تماس زوجینی‌که برای آزمایش قبل از ازدواج به مرکز بهداشت شهر بیرجند در سال 1390 مراجعه کرده بودند، گرفته شد. زوجینی‌که هر دو اهل روستا، یا پس از مراجعه به مرکز بهداشت شهرستان به هر علتی با هم ازدواج نکرده و یا تا قبل از پایان مطالعه (29/12/1393) طلاق گرفته بودند و یا ازدواج مرتبه دوم و بالاتر (برای هر یک از زوجین) داشتند، از مطالعه حذف شدند. با درنظر گرفتن معیارهای ورود و خروج مطالعه، همچنین با توجه به اینکه به دست آوردن اطلاعات از طریق تماس با زوجین (شماره تلفن) بود و شماره‌های تماس نیز قدیمی بودند؛ لذا دسترسی به همه افراد امکان‌پذیر نبود که در نهایت، 180 نفر وارد مطالعه شدند. ابزار جمع‌آوری اطلاعات یک چک‌لیست مشتمل بر اطلاعاتی از قبیل سن زن، سن مرد، تاریخ تولد فرزند و....، بود که براساس مطالعات قبلی طراحی گردید و پس از برقراری تماس و کسب رضایت زوجین، چک‌لیست به‌صورت مصاحبه تلفنی با زنان تکمیل شد. به تمامی پاسخگویان در مورد محرمانه ماندن اطلاعات اطمینان داده شد.
داده‌های به‌دست‌آمده به کمک نرم‌افزار  SPSS نسخه 18 و آنالیز رگرسیون کاکس در سطح معنی‌داری 05/0p< تحلیل شدند.
 
یافته‌ها
سن مادر در هنگام تولد اولین فرزند به‌طور متوسط، 19/4±72/24 سال بود. جوان‌ترین مادر در سن 17 سالگی و مسن‌ترین آنها در سن 43 سالگی قرار داشت. 2/57% پاسخگویان دارای فرزند و مابقی حذف شدند. در سال اول مطالعه 2/2%، در سال دوم 7/16%، در سال سوم 2/27% و در سال چهارم 6/10% زوجین فرزنددار شدند. میانگین سن ازدواج در مردان، 22/4±06/25 و در زنان 95/3±99/21 سال بود.
درجدول شماره 1 متغیرهای دموگرافیک مربوط به 180 زن به تفکیک در گروه دارای فرزند و بدون فرزند (حذفی) آمده است.
 
جدول شماره 1: توزیع فراوانی متغیرهای جمعیت شناختی و میانگین سن اولین بارداری در مزدوجین بیرجند، سال 1394

دارای فرزند (103)		بدون فرزند (77)	متغیر
سن اولین بارداری	فراوانی (درصد)
		فراوانی (درصد)
انحراف معیار ± میانگین
49/4±83/23	(2/25)26	(8/15)12	ابتدایی و متوسطه	تحصیلات مرد
26/3±89/23	(9/35)37	(2/34)26	دیپلم
52/4±05/26	(8/38)40	(50)38	دانشگاهی
74/3±38/23	(8/7)8	(9/7)6	ابتدایی و متوسطه	تحصیلات زن
69/3±48/23	(32)32	(4/18)14	دیپلم
34/4±52/25	(2/60)62	(7/73)56	دانشگاهی
56/4±05/26	(8/38)40	(5/39)30	کارمند	شغل مرد
26/1±00/21	(8/5)6	(9/7)6	کارگر
72/3±35/24	(5/49)51	(4/47)36	آزاد
89/3±50/22	(8/5)6	(3/5)4	بدون شغل
79/5±50/29	(6/14)15	(3/13)10	شاغل	شغل زن قبل از ازدواج
35/3±33/25	(7/8)9	(7/2)2	دانشجو
28/3±78/23	(7/76)79	(84)63	بدون شغل
67/3±30/24	(8/74)77	(3/80)61	شهر	محل تولد مرد
40/5±04/26	(2/25)26	(7/19)15	روستا
79/3±50/24	(6/79)82	(4/93)71	شهر	محل تولد زن
54/5±60/25	(4/20)21	(6/6)7	روستا
17/5±29/25	(7/41)15	(7/21)5	قرص
19/4±11/25	(50)18	(3/78)18	کاندوم
53/1±67/21	(3/8)3	0	آیودی	روش نوین جلوگیری از بارداری
43/3±73/24	(8/38)40	(3/25)19	کمتر از 500 هزار تومان	درآمد ماهیانه خانواده
34/3±25/24	(6/46)48	(3/53)40	501 هزار تا یک میلیون تومان
87/7±80/27 22/2±25/29	(7/10)11 (9/3)4	(3/13)10 (8)6	1 تا 5/1 میلیون تومان بیشتر از 5/1میلیون تومان
54/9±83/28	(9/5)6	(1/11)8	بله	سابقه سقط جنین
57/3±47/24	(1/94)96	(9/89)64	خیر
19/4±91/24	(1/95)98	(2/88)67	بله	بیمه
17/2±20/21	(9/4)5	(8/11)9	خیر
03/5±50/24	(49)50	(7/30)23	بله	تمایل به داشتن فرزند پسر
19/3±98/24	(51)52	(3/69)52	خیر
52/3±82/23	(51)51	(3/41)31	پایین شهر	محل زندگی
62/4±85/25	(49)49	(7/58)44	بالا شهر
77/1±27/21	(6/37)38	(4/64)32	کمتر از 20	سن زن در هنگام ازدواج
90/1±86/24	(6/42)43	(2/36)25	25-20 سال
91/3±80/30	(8/19)20	(4/17)12	بالای 25 سال
45/2±38/20	(9/7)8	(3/4)3	کمتر از 20	سن مرد در هنگام ازدواج
67/2±68/23	(5/35)54	(4/59)41	25-20 سال
89/4±03/27	(6/38)39	(2/36)25	بالای 25 سال

 
برای بررسی پارامترهای اثرگذار بر سن اولین باروری، از رگرسیون کاکس استفاده شد. فاکتورهایی از قبیل: سن مرد در هنگام ازدواج، محل تولد مرد، بیمه، محل سکونت، شغل مرد و زن قبل از ازدواج، بر سن اولین باروری تأثیرگذار بودند. به‌ازای هر یک‌سال افزایش سن مرد در هنگام ازدواج، HR 92/0% افزایش (007/0p=، 92/0HR=) داشت. سن اولین بارداری در زنانی‌که همسرشان متولد روستا بود، 04/2 برابر متولدین شهر (014/0p= و 04/2HR=) بود و در خانواده‌هایی که بالای شهر زندگی می‌کردند، 96/1 برابر پایین شهر (006/0p=، 96/1HR=) گزارش شد. همچنین در خانواده‌های دارای بیمه، 82/5 برابر خانواده‌های بدون بیمه (001/0p=، 82/5HR=) و در کسانی‌که شغل همسرشان کارمند بود، 39/5 برابر افراد بدون شغل (001/0p=، 39/5HR=) و در کارگران، 92/2 برابر افراد بدون شغل (04/0p=، 92/2HR=) بود. سن در اولین باروری در زنانی‌که قبل از ازدواج شاغل بودند، 23/2 برابر زنان بدون شغل برآورد شد (جدول شماره 2).
 
جدول شماره 2: خلاصه نتایج بررسی عوامل مؤثر بر سن اولین بارداری در مزدوجین شهر بیرجند با استفاده از تحلیل رگرسیون کاکس

متغیر		نرخ خطر (HR)	فاصله اطمینان 95% برای نرخ خطر	سطح معنی‌داری
محل تولد مرد	روستا	037/2	590/3: 155/1	014/0
	شهر (گروه معیار)
محل سکونت	بالا شهر	944/1	135/3: 205/1	006/0
	پایین شهر (گروه معیار)
بیمه	دارد	816/5	057/16: 107/2	001/0
	ندارد
	سن مرد در هنگام ازدواج	916/0	977/0: 860/0	007/0
شغل مرد	کارگر	388/5 999/0 916/2	457/14: 008/2 613/1: 618/0 971/7: 067/1	001/0 99/0 037/0
	آزاد
	کارمند (گروه معیار)
	بدون شغل
شغل زن قبل از ازدواج	دانشجو	59/1 23/2	230/4: 598/0 622/4: 080/1	352/0 030/0
	بدون شغل
	شاغل (گروه معیار)

 
بحث
در مطالعه حاضر، میانگین سن مادر در هنگام تولد اولین فرزند به‌طور متوسط، 19/4±72/24 سال بود. نتایج مطالعه‌ای در 62 کشور دنیا نشان داد به‌طور متوسط سن اولین بارداری در جنوب صحرای افریقا (33 کشور) 1/1±9/20، آمریکای لاتین (11 کشور) 9/0±7/21، جنوب آسیا (10 کشور) 6/1±7/22 و شمال آفریقا و غرب آسیا (8 کشور) 1/1±3/23 بوده است (30)، که این نتایج نشان می‌دهد سن مادر در هنگام تولد اولین فرزند در شهر بیرجند بالا می‌باشد. در کل، 2/57% پاسخگویان دارای فرزند شدند. مطالعه عباسی شوازی و رازقی نصرآباد (1389) نشان داد بیش از 85% از زنان در پنج سال نخست ازدواج، فرزند اول خود را به دنیا می‌آورند (31). رازقی نصرآباد و همکاران (1391) نیز در مطالعه خود با استفاده از داده‌های طرح پیمایش سلامت و جمعیت (1379) نشان دادند بیش از 90 % زنان، اولین فرزند خود را تا 5 سال پس از ازدواج به دنیا می‌آوردند و بی‌فرزندی در بستر جامعه ایران کمتر نمود داشته و تا 10 سال بعد از ازدواج، تنها 2% از افراد بدون فرزند باقی مانده‌اند (22)، که این میزان از نظر جمعیتی با میزان‌های طبیعی ناباروری برابر است (32). بنابراین یافته‌های این مطالعه نشان از کاهش تمایل زنان به باروری بود.
در مطالعه حاضر روش طبیعی، متداول‌ترین روش برای جلوگیری از بارداری در پاسخگویان عنوان شد. در مطالعه بخت و همکاران (سال 1387) نیز روش قرص ترکیبی، متداول‌ترین روش بود (33). نتایج مطالعه حسینی چاووشی و عباسی شوازی (سال 1389) در ایران نشان داد در همه گروه‌های سنی، رایج‌ترین روش برای جلوگیری از بارداری، مصرف قرص و پس از آن روش طبیعی بوده است (8) در ترکیه، شانگ‌های چین و زوجین روستایی بنگلادش نیز رایج‌ترین روش در زوجین تازه ازدواج‌کرده به ترتیب کاندوم، و قرص‌های خوراکی ضدبارداری بوده است (36-34).
در مطالعه حاضر، از 106 زوجی‌که بچه‌دار شدند 8/36% به روش سزارین زایمان کردند. مطالعه مشابه در استان کهکیلویه و بویراحمد (سال 1382)، سزارین را 92/32% گزارش کرد (37). این میزان در سال 1389 برای کل کشور، 48% اعلام شد (38).
سن ازدواج، رابطه‌ای نزدیک با بُعد خانواده دارد. افرادی‌که در سن بالاتر ازدواج می‌کنند خانواده‌هایی کوچکتر دارند. آمار نشان می‌دهد در سال 1345، به‌طور متوسط سن مرد در اولین ازدواج، 25 سال و سن زن، 4/18 سال بوده است. این آمار در سال 1385 در مردها به 2/26 سال و در زن‌ها به 2/23 سال رسید. در این مطالعه سن ازدواج برای مردان و زنان به ترتیب 06/25 و 99/21 سال بود.
مرکز آمار ایران تعداد ازدواج‌های ثبت‌شده برحسب سن زوجین در زمان ازدواج را در سال 1385، برای فاصله سنی 19-15سالگی، 321676 مورد و برای فاصله سنی 24-20 سال، 253412 مورد اعلام کرد، درحالی‌که برای همین دو گروه سنی در سال 1390 تعداد موارد ازدواج به ترتیب 281747 و 302991 مورد گزارش شد. این آمار نشان می‌دهد سن ازدواج افزایش یافته است. افزایش سن ازدواج، به‌ویژه در زنان را می‌توان ترجمانی از کاهش باروری دانست؛ زیرا موجب کوتاه شدن دوران باروری و در نتیجه کاهش موالید می‌شود.
در این مطالعه 8/20% از زنان قبل از ازدواج دانشجو بودند و تا پایان مطالعه نیز فرزنددار نشدند. مطالعات مختلف نشان می‌دهد زنان تحصیل‌کرده به دلایلی همچون اشتغال به تحصیل، دیرتر ازدواج کرده و با فاصله بیشتری از ازدواج به اولین تولد می‌رسند و فرزندان کمتری به دنیا می‌آورند. تحصیلات به فرد، دانش و قدرت بازاندیشی در مورد مراحل مختلف زندگی، همچنین آشنایی با اندیشه‌های جدید اعطا کرده و آمادگی دریافت مجموعه‌ای از اطلاعات و ایده‌ها را در مورد خانواده‌های جدید فراهم می‌کند. بنابراین، زنان تحصیل‌کرده دسترسی بیشتری به منابع اطلاعاتی دارند که این عامل باعث کنترل بیشتر آنها روی دوره‌های باروری می‌شود. مطالعه Brand and Davis در ایالات متحده نشان داد تأثیر منفی آموزش دانشگاهی بر باروری تنها در زنانی دیده می‌شود به طبقه اجتماعی محروم و سطوح پایین بهره‌مندی اولیه تعلق دارند، درحالی‌که برای زنان متعلق به سایر طبقه‌های اجتماعی، این رابطه ضعیف است (39).
در مطالعه حاضر شغل زن قبل از ازدواج، ازجمله متغیرهای اثرگذار بر سن بارداری بود. به‌طور متوسط زنان شاغل و دانشجو دیرتر از سایر زنان بچه‌دار‌شدن را تجربه می‌کنند. زنان شاغل علاوه بر اشتغال در بیرون خانه، بار اصلی مسئولیت کار خانگی را نیز به دوش می‌کشند که این بار در آخر هفته نیز افزایش پیدا می‌کند. ترکیب کارهای خانه با اشتغال خارج از خانه باعث فشار مضاعفی بر زنان می‌شود که در نتیجه تمایل این زنان را به فرزندآوری کم می‌‌کند (40). بسیاری از زنان معتقدند دانشجو بودن و مادر شدن با هم سازگارنبوده و یا حداقل همزمان بودنشان نامطلوب است. به عبارت دیگر، زنان دو مقوله تحصیلات و مادر شدن را دو دوره مختلف از زندگی خود در نظر می‌گیرند که یکی بعد از دیگری باید اتفاق بیافتد؛ بدین ترتیب فرزند‌دار شدن به بعد از تحصیلات دانشگاهی موکول می‌شود. بچه‌دار شدن زنان را مجبور به‌صرف وقت بیشتر در خانه و نگهداری از کودک می‌کند که علاوه بر اثر مستقیم در کاهش مشارکت آنان در نیروی کار، از طریق کاهش تحصیلاتشان موجب کاهش فرصت‌های شغلی و در نتیجه کاهش مشارکت آنان در بازار کار خواهد شد (41). در این مطالعه، شغل مرد بر سن اولین بارداری تأثیرگذار بود، به‌طوری‌که سن اولین بارداری در زنانی که همسرشان بیکار بود، کمتر از شاغلین و مردان کارمند گزارش شد. مطالعات نشان داده است والدین تحصیل‌کرده‌ با رتبه شغلی بالا و درآمد بیشتر، دسترسی بیشتری به وسایل پیشگیری از بارداری دارند و تعداد فرزند کمتری می‌خواهند، اما والدین کم‌درآمد و دارای شغل پایین، فرزندان بیشتری دارند (6). این یافته با مطالعه Skirbekk در ایتالیا همخوانی داشت (42).
در مطالعه حاضر، محل سکونت و بیمه بر سن اولین باروری مؤثر بود، به‌طوری‌که زوجین بدون بیمه و ساکن در پایین‌شهر در سنین جوانی، اولین بارداری را تجربه کرده بودند که این یافته با نتایج مطالعات متعددی همخوانی داشت (25). به عقیده Rang این به نوعی قانون اقتصادی - اجتماعی است که باروری در طبقات یا موقعیت‌های اجتماعی پایین‎تر، بالاتر می‌باشد. بسیاری از مطالعات نیز تأیید کرده‌اند در کشورهای توسعه‌یافته، باروری در طبقات پایین، بالا و در طبقات متوسط و عالی، پایین است (11). مطالعه مؤمنی وهمکاران برای تعیین عوامل اقتصادی مؤثر بر بارداری در ایران نشان داد زوجینی‌که در سطوح پایین و بالای اقتصادی قرار دارند نسبت به گروه متوسط، بارداری بالاتری دارند. همچنین افرادی‌که در استان‌های با نرخ ارزش افزوده بالا از مؤسسات تولیدی یا نرخ اجاره پایین‌تر (برای محل سکونت) زندگی می‌کردند، بچه‌های بیشتری دارند (43).
محل تولد مرد نیز بر سن باروری مؤثر است و زنانی‌که همسرانشان در روستا به دنیا آمده‌اند به‌طور متوسط نزدیک به 2 سال دیرتر از گروه دیگر مادر می‌شوند. با توجه به اینکه در این مطالعه حداکثر یکی از زوجین متولد روستا بود و مواردی‌که هر 2 نفر متولد روستا باشند از نمونه کنار گذاشته شدند، تمام مردان متولد روستا، همسرانشان متولد شهر بودند و برعکس. در واقع، زنانی‌که همسرانشان متولد روستا بودند خودشان متولد شهر بودند. شهرنشینی و صنعتی‌شدن، سبکی از زندگی را به‌وجود می‌آورد که فرزندآوری و پرورش بچه‌ها را هزینه‌آور قلمداد کرده و به‌تدریج ارزش‌های مرتبط به داشتن فرزند را از بین می‌برد که در نتیجه سبب بالا رفتن سن ازدواج و بارداری در زنان می‌شود (6).
درحال حاضر بیش از نیمی از ورودی‌های هر سال دانشگاه‌های کشور را زنان تشکیل می‌دهند و این تعداد پس از کسب تحصیلات، در پی اشتغال هستند که باید راهکارهایی اندیشیده شود و شرایطی فراهم گردد تا زنان ضمن تحصیل و اشتغال بتوانند در زمان مناسب به تعداد فرزندان دلخواه برسند و زوجین به این نتیجه برسند که فرزندآوری با تحصیل و اشتغال منافاتی ندارد و این دو موضوع سلسه مراتبی نبوده و می‌توانند در کنار هم وجود داشته باشند تا از این طریق اثرات افزایش فاصله ازدواج تا تولد اولین فرزند کاهش یافته و زمینه برای کاهش باروری در آینده فراهم نگردد.
تأکید بر بهره‌مندی هر‌چه بیشتر از زندگی و تحریک اشتهای سیری‌ناپذیر آدمی با تبلیغات گسترده رسانه‌ای محصولات متنوع و لوازم لوکس با امکانات عالی که از آن با عنوان خوشبختی و آرامش یاد شده، این برداشت را در همسران و جوانان ایجاد کرده که برای دستیابی به لذت بیشتر زندگی، باید به هر شکل ممکن همه این امکانات در آستانه ازدواج فراهم گردد و گسترش این فرهنگ به‌نوبه خود سبب بالا رفتن سطح توقع دختران، پسران و خانواده‌ها شده که در نهایت، سبب افزایش سن ازدواج می‌شود. نتایج مطالعه‌ای روی زنان ماداگاسکار نشان داد به‌ازای هر سال تحصیل، ازدواج یک‌سال و نیم به تعویق و به‌ازای هر سال تأخیر در ازدواج، تولد اولین فرزند، 6 ماه به تعویق می‌افتد (44).
ازجمله محدودیت‌های این مطالعه می‌توان به عدم دسترسی به تعداد زیادی از نمونه‌ها به‌علت تغییر آدرس و تغییر شماره تماس اشاره کرد که این موضوع، حجم نمونه این مطالعه را کاهش داد، همچنین نگرش مذهبی پاسخگویان و مذهب پاسخگویان مورد بررسی قرار نگرفت.
 
نتیجه‌گیری
نتایج این مطالعه نشان داد در شهر بیرجند، زوجینی‌که در سطوح پایین اقتصادی - اجتماعی قرار دارند، در سنین جوانی اولین بارداری را تجربه کرده و در نتیجه تعداد فرزندان بیشتری به دنیا می‌آورند. بنابراین، سیاست‌های تنظیم خانواده باید به‌صورت منطقه‌ای و برحسب ویژگی‌های اقتصادی - اجتماعی اعمال گردد و تمرکز سیاست‌های افزایش جمعیت روی افراد با پایگاه‌های اقتصادی - اجتماعی بالا باشد. همچنین انجام مطالعات مشابه در جمعیت‌های متفاوت ضروری است تا بتوان مداخلات لازم را برای این گروه از زنان پیش بینی کرد.
در سال‌های اخیر، تغییرات در سبک زندگی زنان باعث شده تا تمایل زنان به تحصیل، کار و کسب درآمد افزایش یابد و در صدر اولویت‌های زندگی زنان قرار گیرد؛ در نتیجه، اشتغال زنان و حضور زنان در بازار کار فزونی یافته است. در کنار این موضوع، نوعی تغییر نگرش به ازدواج و نقش‌های همسری، مادری و حتی کار خانگی به‌وجود آمده که به نوعی این نقش‌ها از اولویت زندگی زنان کنار گذاشته شده‌اند. این تغییر نگرش، از تفکرات فمینیستی و از جوامع غربی به دیگر کشورها، ازجمله ایران سرایت کرده است. پیشنهاد می‌‌گردد در مطالعات بعدی به بررسی دیدگاه‌های زنان نسبت به این موضوعات نیز پرداخته شود.
 
تشکر و قدردانی
این مطالعه حاصل طرح تحقیقاتی مصوب در دانشگاه علوم پزشکی بیرجند (با کد 1076 و کد اخلاق IR.BUMS.1394.155) می‌باشد. نویسندگان مقاله بدین‌وسیله مراتب تشکر و قدردانی خود را از معاونت تحقیقات و فناوری، معاونت بهداشتی و مدیریت امور پژوهشی دانشگاه علوم پزشکی بیرجند اعلام می‌نمایند.
References:

1. Jokar M. Modern, lifestyle changes and population decline in Iran. Islamic J Woman Fam 2014;2(2).

 

2. Keshavarz H, Ansari E, Kohi Habibi Dehkordi Sh, Hosseinpour K. Effective factors the fertility behavior in Shahr-e-Kord. Health Sys Res 2015;11(1):143-52. [Full Text in Persian] Link

 

3. Hosseini-Chavosh M, Mcdonald P, Abbasi-Shavazi MJ. Fertility and contraceptive use dynamics in Iran: speicial focus on low fertility regions. Canberra: Australian Demographic and Social Research Institute; 2007.

 

4. Hosseini H. Economic Demography and Social and Family Planning. Hamedan: Bou Ali Sina; 2011. [Text in Persian]

 

5. Mather M, Population reference bureau. US Children in Single-Mother Families. 2010. Link

 

6. Rad F, Savabi H. Investigation on tendency to fertility and its related social factors (A case study of married women aged 15 to 50 in Tabriz). Woman Fam Stud 2015;3(1):127-55. [Full Text in Persian] Link

 

7. Saraee H. Population Reproduction of Iran: Current status and some policy considerations. Soc Sci 2015;22 (68):1-35. [Full Text in Persian] Link

 

8. Hosseini-Chavoshi M, Abbasi-Shavazi MJ, McDonald P. Fertility, marriage, and family planning in Iran: Implications for Future Policy. Popul Horiz 2016;13(1):31-40. Link

 

9. Glick P, Handy C, Sahn DE Schooling, marriage, and age at first birth in Madagascar. Popul Stud 2015;69(2:219-36. Link

 

10. Speroff L, Fritz MA. Clinical gynecologic endocrinology and infertility. New Yourk: Lippincott Williams & Wilkins; 2005.

 

11. Mahmoodi M, Sadeghi H. The impact on the value of children tend to have more children in Tehran. J Popul 2015;87-88. [Full Text in Persisn]

 

12. Blanc AK, Winfrey W, Ross J. New findings for maternal mortality age patterns: aggregated results for 38 countries. PloS one 2013;8(4):e59864. Link

 

13. Bongaarts J. Population policy options in the developing world. East Asia 1994;5(2.3):13-75. Link

 
14.    Zhao M, Kohler HP. Effects of birth control policies on women’s age at first birth in China. Pennsylvania: University of Pennsylvania Population Center Working Paper; 2016. Link
 
15.    Aitken Z, Hewitt B, Keogh L, LaMontagne AD, Bentley R, Kavanagh AM. Young maternal age at first birth and mental health later in life: Does the association vary by birth cohort? Soc Sci Med 2016;157:9-17. PubMed
 
16.    Rackin HM, Brasher MS. Is Baby a Blessing? Wantedness, age at first birth, and later‐life depression. J Marriage Fam 2016;78(5):1269-84. Link
 
17.    Alsaker MD, Opdahl S, Romundstad PR, Vatten LJ. Association of time since last birth, age at first birth and parity with breast cancer survival among parous women: A register‐based study from Norway. Int J Cancer 2013;132(1):174-81. Link
 
18.    Akberi A, Mahmoudi M, Zeraati H, Majlesif F. Study of the relationship of socioeconomic and demographic factors with fertility. J Sabzevar Univ Med Sci 1970;15(1):40-45. [Full Text in Persian] SID
 
19.    Moteeye Haghshnas N. The effect of socio-economic factors and population reproductive behavior in Urmia. Population 2003;12(13):46. [Full Text in Persian] Link
 
20.    Kalantari S, Beyk Mohamadi H, Zare Shahabadi A. The population factors affecting women's reproductive population in Yazd, 2005. Women's Stud 2005;3(2):137-156. Link
 
21.    Sadeghi J. Socio-economic factors affected the recent fertility decline in Iran and some comparison with other MENA countries, in the ERF Seventh Conference. Amman, Jordan; 2000. Link
 
22.    Razeghi-Nasrabad H, Abbasi-Shavazi MJ, Ghazi Tabtabae S. Multilevel analysis of factors affecting the timing of first births in 1991-2000. Women Strateg Stud 2012. 14(55). [Full Text in Persisn] Link
 
23.    Shayan Z, Ayatollahi SM, Zare N, Moradi F. Prognostic factors of first birth interval using the parametric survival models. Iran J Reprod Med 2014;12(2):125-30. Link
 
24.    Gurmu E, Etana D. Early marriage and first birth interval in Ethiopia: Evidences from EDHS 2005. 2005. Link
 
25.    Islam MS. Differential Determinants of Birth Spacing Since Marriage to First Live Birth in Rural Bangladesh. Pertanika J Soc Sci Humanit 2009;17(1):1-6. Link
 
26.    Zhenzhen Z. Social–demographic influence on first birth interval in China, 1980–1992. J Biosoc Sci 2000;32(03):315-27. Link
 
27.    Hirschman C. Premarital socioeconomic roles and the timing of family formation: A comparative study of five Asian societies. Demography 1985;22(1):35-59. PubMed
 
28.    Nomaguchi K. Determinants of Having a First and a Second Child Among Japanese Married Women in Recent Cohorts. Maryland University of Maryland at College Park; 2003.
 
29.    Ngalinda I. Age at first birth, fertility, and contraception in Tanzania. [PhD Thesis]. Humboldt-Universität zu Berlin, Philosophische Fakultät III; 1998.
 
30.    Bongaarts J, Blanc AK. Estimating the current mean age of mothers at the birth of their first child from household surveys. Popul Health Metr 2015;13:25. Link
 
31.    Abbasi-Shavazi MJ, Razeghi Nasrabad H. Patterns and influencing factors of the interval between marriage and first birth in Iran. J Popul Assoc Iran, 2010;5(9). [Full Text in Persian]
 
32.    Vaessen M. Childlessness and infecundity. Popline 1984. Link
 
33.    Bakht R, Shaygan Zahedan AK, Omidi AA. Study of Contraceptive Methods Use before the First Pregnancy. Sci J Hamadan Nurs Midwif Fac 2008;16(2):32-42. [Full Text in Persian] Link
 
34.    Bozkurt N, Ozkan S, Onan A, Korucuoğlu U, Aygün R, Himmetoğlu O. Distribution of contraceptive use in a Turkish population. Eur J Obstet Gynecol Reprod Biol 2007;131(1):52-56. PubMed
 
35.    Che Y, Cleland J. Contraceptive use before and after marriage in Shanghai. Stud Fam Plann 2003;34(1):44-52. Link
 
36.    Ahmed S, Nahar S. Contraceptive prevalence among adolescent married women in rural Bangladesh. Mymensingh Med J 2008;17(1):42-45. PubMed
 
37.    Maobaraki A, Zade Bagheri G. Prevalence of cesarean section and the related causes in Yasuj city in 2003. Armaghan-e-Danesh 2005;10(3):67-73. [Full Text in Persian] Link
 
38.    Miri Farahani LA, Abbasi Shavazi MJ. Caesarean section change trends in iran and some demographic factors associated with them in the past three decades. J Fasa Univ Med Sci 2012;2(3):127-34. [Full Text in Persian] Link
 
39.    Brand JE, Davis D. The impact of college education on fertility: Evidence for heterogeneous effects. Demography 2011;48(3):863-87. Link
 
40.    Ghazi_Tabatabaea M, Mehri N. The impact of women’s employmen on fertility in Iran. Women Dev Polit 2013;11(1):29-44. [Full Text in Persian] Link
 
41.    Musai M, Mehregan N, Rezaee R. fertility rate and women’s participation in labor force case study: Middle Eastern and North African countries. Women Dev Polit 2012;8(2):55-68. [Full Text in Persian] Link
 
42.    Skirbekk V. Fertility trends by social status. Demogr Res 2008;18(5):145-80. Link
43.    Moeeni M, Pourreza A, Torabi F, Heydari H,Mahmoudi M. Analysis of economic determinants of fertility in Iran: A multilevel approach. Int J Health Policy Manag 2014;3(3):135-44. Link
 
44.    Glick P, Handy C, Sahn DE. Schooling, marriage and age of first birth. Popul Stud (Camb) 2015;69(2):219-36. Link