دوره 16، شماره 11 - ( بهمن 1401 )
جلد 16 شماره 11 صفحات 953-942 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Research code: 19210/0/00002
Ethics code: IR.KUMS.REC.1400.637
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Salimi N, Heydarian M, Askari S. Anxiety and Fear of COVID-19 Among People Aged >18 Years in Kermanshah, Iran. Qom Univ Med Sci J 2023; 16 (11) :942-953
URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-3357-fa.html
URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-3357-fa.html
سلیمی نوشین، حیدریان معصومه، عسکری شادی. بررسی میزان شیوع نگرانی ناشی از کووید-19و اضطراب در بین افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم. 1401; 16 (11) :942-953
نوشین سلیمی1 
، معصومه حیدریان*2 ، شادی عسکری1
، معصومه حیدریان*2 ، شادی عسکری1
1- گروه بهداشت عمومی، دانشکده علوم پزشکی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی٬ کرمانشاه، ایران.
2- گروه روانشناسی بالینی،دانشکده علوم پزشکی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران. ،masoumeh.haidarian@gmail.com
2- گروه روانشناسی بالینی،دانشکده علوم پزشکی، واحد کرمانشاه، دانشگاه آزاد اسلامی، کرمانشاه، ایران. ،
واژههای کلیدی: کرونا پروتئین٬ کووید-۱۹، مقیاس اضطراب امتحان٬ اضطراب
متن کامل [PDF 3737 kb]
(410 دریافت)
| چکیده (HTML) (1312 مشاهده)
متن کامل: (411 مشاهده)
مقدمه
میزان همهگیری بیماری ویروس کرونا(کووید-۱۹) در جهان به بیش از 499 میلیون نفر و میزان مرگومیر آن به بیش از 1/6 میلیون مرگ در سراسر جهان رسیده است. در ایران تا 11 آپریل 2022 ( مطابق22 فروردین 1401) بیش از 7 میلیون مورد ابتلا و بیش از 140000 مرگ ناشی از ابتلا به ویروس کرونا اعلام شده است [1].
شیوع درحالرشد ویروسکرونا، سلامت عمومی جهان را به چالش کشیده و منجر به ترس بیمارگونهای از ابتلا به آن شده است [2]. این بیماری واگیردار نه تنها موجب تهدید سلامت جسمانی جامعه و در برخی از موارد مرگ میشود، بلکه مشکلات روانی و فشارهای غیرقابلتحملی مانند نگرانی از ابتلا، اضطراب، افسردگی و استرس را به بار آورده است [۳، ۴]. در تاریخ 30 ژانویه 2020، سازمان بهداشت جهانی این بیماری را «یک اورژانس بهداشت عمومی با نگرانی بینالمللی» اعلام کرد [5]. باتوجهبه وضیعت عالمگیر (همهگیری) بیماری کووید- 19 که تقریباً تمامی جنبههای مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی نظامی تمامی کشورهای جهان را تحت تأثیر قرارداده است، بحث آثار روانشناختی این بیماری ویروسی بر بهداشت سلامت روان افراد در سطوح مختلف جامعه از اهمیت بسزایی برخوردار است [۶، ۷].
اضطراب و نگرانی در یک جمعیت اغلب تحت بحرانهای بهداشت عمومی افزایش مییابد. مطالعات قبلی نشان دادند که اضطراب و نگرانی عمومی در طول همهگیریهایی مانند سارس، ابولا و H1N1 افزایش یافته است [8]. اگرچه اضطراب و نگرانی گاهی مترادف هم بهکار میروند، اما آنها سازههای جداگانهای هستند [9]. نگرانی بر حوزه شناختی تأثیر میگذارد و بهصورت افکار منفی درمورد احتمالات بدی که ممکن است در آینده رخ دهد، ظاهر میشود. این در حالی است که اضطراب علاوهبر جنبههای شناختی، حوزههای عاطفی و رفتاری را نیز شامل میشود و تحت تأثیر نگرانی است و شامل احساس تنش، دلهره، عصبی بودن، ترس و فعالیت بالای سیستم عصبی خودمختار است [۱۰، ۱۱]. نگرانی در طول همهگیری میتواند منجر به افزایش افکار وسواسی درباره کووید-19 و بروز اضطراب بالینی و مقابله ناسازگارانه (مانند رفتارهای اعتیادآور) شود [8]. اقدامات تغییر شیوه زندگی با هدف مهار شیوع ویروس ممکن است سطح اضطراب را تشدید کند، زیرا بر بسیاری از جنبههای زندگی روزمره تأثیر میگذارد [12]. اضطراب ناشی از ویروس کووید-19 شایع است و به نظر میرسد بیشتر بهدلیل ناشناخته بودن و ایجاد ابهام شناختی در افراد درباره این ویروس است. ترس از ناشناختهها ادراک ایمنی را در انسان کاهش میدهد و همواره برای بشر اضطرابزا بوده است. اطلاعات کم علمی نیز این اضطراب را درباره کووید-19 تشدید میکند [13]. همهگیری کووید-19 میتواند طولانیمدت باشد و این امر نیاز به پیشگیری از مشکلات مزمن سلامت روان را مطرح میسازد [14]. خصوصیت بیماریزایی این ویروس، سرعت انتشار و همچنین درصد مرگومیر ناشی از آن، وضعیت سلامت روان افراد در سطوح مختلف جامعه از بیماران مبتلا، کارکنان مراقبتهای بهداشتی و درمانی، خانوادهها، کودکان، دانشجویان، بیماران روانشناختی و حتی پرسنل مشاغل مختلف را به نوعی متفاوت در معرض مخاطره قرار میدهد [15].
درمجموع و باتوجهبه وضعیت پرمخاطره فعلی، شناسایی افراد مستعد اختلالات روانشناختی در سطوح مختلف جامعه که سلامت روان آنها ممکن است به خطر بیفتد، امری ضروری بوده است تا با راهکارها و تکنیکهای مناسب روانشناختی، بتوان سلامت روان این افراد را حفظ کرد. این مسئله اساس تحقیق پیشرو است.
هدف از این پژوهش٬ بررسی شیوع نگرانی از ابتلا به کووید-19 و اضطراب در بین افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه است.
روش مطالعه
این پژوهش از نوع توصیفیمقطعی است که در سال 1400 با مشارکت 400 نفر از زنان و مردان بالای 18 سال شهر کرمانشاه انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه بود که با استفاده از دادههای سامانه یکپارچه بهداشتی (سیب) 619315 نفر برآورد شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و سطح اطمینان 95 درصد، 383 نفر تخمین زده شد که البته بهمنظور افزایش دقت پژوهش و درنظر گرفتن ریزش به تعداد 400 نفر افزایش یافت. باتوجهبه مناطق 8 گانه شهر کرمانشاه، ابتدا لیست کاملی از مناطقی که ازنظر شاخص توسعهیافتگی در یک سطح قرار دارند در درون یک خوشه قرار گرفت و درنهایت در هریک از مناطق، خیابانهای اصلی و فرعی و کوچهها از روی بلوکبندیهای موجود به تصادف انتخاب شدند و با مراجعه حضوری به بلوکهای موردنظر و تحویل پرسشنامه به آنها اطلاعات موردنظر جمعآوری شد. معیار ورود به مطالعه داشتن سن بالای 18 سال و رضایت در تکمیل پرسشنامهها بود. تحلیل دادهها با استفاده از آمار توصیفی وآزمونهای تی مستقل، تحلیل واریانس و تحلیل همبستگی در نسخه 19 نرمافزار SPSS انجام شد. سطح معناداری آزمونها 5 درصد است.
ابزار جمعآوری اطلاعات از 3 بخش تشکیل شده بود.
بخش اول
این بخش شامل سؤالات جمعیتشناختی (سن، جنس، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال و تعداد افراد خانوار) بود.
بخش دوم
بخش دوم شامل پرسشنامه محققساخته و 21 سؤالی نگرانی ناشی از کووید-19 است که این پرسشنامه نگرانیهای مربوط به بیماری کرونا مانند نگرانی از مبتلا شدن، مبتلا کردن دیگران، قرنطینه شدن، امنیت مالی، سلامت جسمی و روانی، دسترسی به منابع مانند تجهیزات حفاظتی شخصی، طرد شدن درصورت ابتلا و غیره را میسنجد. باتوجهبه نوپدیدی بیماری ویروس کرونا و کمبود پرسشنامههای استاندارد در این زمینه، نسخه اولیه پرسشنامه حاضر با استفاده از بررسی مطالعات مختلف و استخراج متغیرهای مؤثر بر نگرانی، در رابطه با ابتلا به کرونا طراحی شد. بهمنظور بررسی روایی ظاهری پرسشنامه، کلیه سؤالات برای20 نفر از افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه ارسال شد و نوع برداشت و سطح دشواری سؤالات بررسی و اصلاحات پیشنهادی اعمال شد. در بررسی روایی محتوایی پرسشنامه از نظرات 4 نفر از متخصصین روانشناسی بالینی و آموزش بهداشت استفاده شد و از این طریق نسبت روایی محتوایی، وضوح و سادگی سؤالات نیز بررسی شدند. مطالعه حاضر از روایی ظاهری و روایی محتوایی بالایی برخوردار بود. مقیاس نمرهدهی گویهها براساس طیف ۵ گزینهای لیکرت از به هیچوجه (صفر امتیاز) تا خیلی زیاد (5 امتیاز) است. این مقیاس بهدلیل تنوع در گویهها به تمامی مخاطبان امکان ابراز عقیده میدهد. نمره بین صفر تا 28 نشاندهنده شدت نگرانی کم، نمره بین 29 تا 56 نشاندهنده شدت نگرانی متوسط و نمره بالاتر از 56 نشاندهنده شدت نگرانی زیاد در فرد است. پایائی این پرسشنامه با استفاده از روش اندازهگیری آلفای کرونباخ 87/0 درصد محاسبه شد.
بخش سوم
این بخش شامل پرسشنامه اضطراب بک است که برای اندازهگیری شدت اضطراب در بزرگسالان تهیه شده است. این پرسشنامه یک مقیاس ۲۱ مادهای است که آزمودنی در هر ماده یکی از ۴ گزینه را که نشاندهنده شدت اضطراب است، انتخاب میکند. این پرسشنامه از اعتبار روایی بالایی برخوردار است. ضریب همسانی درونی آن (ضریب آلفا) 92/0 درصد، اعتبار آن با روش بازآزمایی به فاصله 1 هفته 75/0 درصد و همبستگی مادههای آن از 30/0 درصد تا 76/0 درصد متغیر است. 5 نوع روایی محتوا، همزمان، سازه، تشخیصی و عاملی برای این آزمون سنجیده شده است که همگی نشاندهنده کارایی بالای این ابزار در اندازهگیری شدت اضطراب است [16]. ۴ گزینه هر سؤال در یک طیف ۴ بخشی از صفر تا ۳ نمرهگذاری میشود. هریک از مادههای آزمون یکی از علائم شایع اضطراب (علائم ذهنی، بدنی و هراس) را توصیف میکند. بنابراین نمره کل این پرسشنامه در دامنهای از(صفر تا ۶۳ ) قرار میگیرد. برخی تحقیقات در ایران درمورد خصوصیات روانسنجی این آزمون انجام شده است. بهعنوان مثال کاویانی و موسوی روایی در حدود 72/0 درصد و ضریب پایایی با روش بازآزمایی مجدد به فاصله 1 ماه را 83/0 درصد و آلفای کرونباخ را 92/0 درصد گزارش کردهاند [17].
یافتهها
میانگین و انحرافمعیار سن افراد شرکتکننده در مطالعه 1/12±3/32 بود. 47 درصد از آنها مجرد و 53 درصد متأهل، همچنین 42 درصد زن و 58 درصد مرد بودند. 37 درصد این افراد بیکار، 34 درصد شغل آزاد و 29 درصد کارمند بودند.
میانگین و انحرافمعیار نمره نگرانی ناشی از کووید-19 و اضطراب در شرکتکنندگان بهترتیب6/7±9/42 و 8/10±9/17 بود. 5/5 درصد افراد نگرانی در سطح پایین 3/75 درصد نگرانی درسطح متوسط و 2/19 درصد نگرانی شدید داشتند، 1/60 درصد افراد اضطراب در حد خفیف، 1/38 درصد اضطراب متوسط و 8/1 درصد اضطراب شدید داشتند.
از بین متغیرهای جمعیتشناختی وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و تعداد افراد خانوار با میزان نگرانی ارتباط داشتند. بدینصورت که با افزایش تحصیلات، میزان نگرانی هم بیشتر بود (001/0>P). نگرانی در افراد متأهل و تعداد بالای افراد خانوار بیشتر بود (001/0>P). از بین متغیرهای جمعیتشناختی تنها سطح تحصیلات با اضطراب ارتباط داشت (001/0>P)، بهنحویکه افراد دارای تحصیلات بالاتر اضطراب بیشتری را داشتند. در جدول شماره 1 میانگین و انحرافمعیار اضطراب و نگرانی به تفکیک متغیرهای جمعیتشناختی نشان داده شده است. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که متغیر نگرانی با اضطراب، همبستگی مثبت و معناداری داشت (جدول شماره 2).
بحث
نتایج مطالعه حاضر نشان داد 5/94 درصد از افراد تحت مطالعه نگرانی ناشی از کووید-19 را در سطح متوسط و شدید داشتند. همسو با مطالعه حاضر، نتایج مطالعه تیتوف و همکاران نشان داد 8/93 درصد از افراد موردپژوهش نگران عوارض ابتلا به کرونا بودند و اکثراً علت این نگرانی را ازدست دادن شغل، ناامنی مالی، نگرانی درمورد بهدست آوردن اقلام ضروری زندگی، نحوه سازگاری با انزوا و تغییرات در سبک زندگی ازجمله داشتن فرزندان در خانه میدانستند [18].
همچنین 9/39 درصد از افراد اضطراب در حد متوسط و شدید داشتند. در این راستا، مطالعه بسیرلی و همکاران نیز نشان داد 5/60 درصد از شرکتکنندگان دارای حداقل اضطراب، 34 درصد دارای اضطراب خفیف و متوسط و 5/5 درصد دارای اضطراب شدید بودند [19]. همچنین نتایج مطالعه آلباگمی و همکاران و الخامس و همکاران بهترتیب نشان دادند حدود 19 درصد و 24 درصد از شرکتکنندگان در مطالعه دارای سطح اضطراب متوسط تا شدید بودند. بیشتر آنها دلیل این اضطراب را وجود افراد آسیبپذیر در خانواده گزارش کردند [۱۲، 20]. نتایج مطالعه بروچ-پِرِز نیز نشان داد بین ترس از ابتلا به کرونا و اضطراب ابتلا به کرونا و نگرانی از ظهور آن، همبستگیای مثبت و قوی وجود دارد [9]. به نظر میرسد همهگیری کرونا بهعنوان یک بحران فردی و اجتماعی باعث ایجاد نگرانی و فشارهای روحی و روانی زیادی بر افراد و اجتماع میشود و بهطرق گوناگون سلامت روانی آنها را تهدید میکند. همچنین میتواند باعث اختلال در کیفیت روابط بینفردی درون خانواده و احساس طرد شدن از جامعه شود که مجموعه این عوامل میتواند فرد را مستعد اضطراب کند [21].
در مطالعه حاضر، از بین متغیرهای جمعیتشناختی تنها سطح تحصیلات با اضطراب ناشی از کووید-19 ارتباط داشت (001/0>P)، بهنحویکه افراد دارای تحصیلات بالاتر، اضطراب بیشتری داشتند و سایر متغیرهای سن، جنس، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال، تعداد افراد خانوار با اضطراب ارتباط معناداری را نشان ندادند. در این راستا نتایج مطالعه بیباس و همکاران نشان داد که بین اضطراب و متغیرهای وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و اشتغال ارتباط معناداری وجود نداشت [22]. از طرفی مغنی باشی-منصوریه نشان داد اضطراب در بین زنان، بزرگسالان (21 تا 40 سال)، افراد با تحصیلات بالا و افرادی که حداقل یکی از اعضای خانواده، خویشاوندان یا دوستانشان مبتلا به بیماری کووید-19 بودند، بهطور قابلتوجهی بالاتر بود [23]. تفاوت در نتایج مطالعات متنوع میتواند ناشی از تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در جوامع مختلف باشد.
در مطالعه حاضر از بین متغیرهای جمعیتشناختی سطح تحصیلات (001/0>P)، وضعیت تأهل (001/0>P) و تعداد افراد خانوار (001/0>P) با نگرانی ناشی از کووید-19 ارتباط داشتند، بهنحویکه افراد تحصیلکرده، متأهل و دارای خانواده پرجمعیت نگرانی بیشتری داشتند. در راستای نتایج مطالعه حاضر، مطالعه ژو و همکاران نشان داد افرادی که خانوادههای بزرگتری داشتند، بیشتر نگران ابتلا به کرونا هستند. باتوجهبه انتقالپذیری بالای این بیماری از انسانی به انسان دیگر و حضور هرچه بیشتر افراد در خانواده بهعلت تعطیلی اماکن عمومی همچون دانشگاه و مدارس در زمان همهگیری کرونا، زندگی با یک خانواده بزرگتر نگرانی ابتلا به کرونا را بالا میبرد [8]. از طرفی مطالعه ژو و همکاران نشان داد افرادی که وضعیت اجتماعی-اقتصادی بالاتری دارند، مانند افراد تحصیلکرده و افراد پردرآمد٬ نگرانی کمتری در رابطه با کرونا داشتند و دلیل آن را دسترسی به منابع غنیتر در مقابله با کرونا میدانستند [8].
در مطالعه حاضر٬ اختلاف معناداری بین اضطراب و نگرانی در زنان و مردان دیده نشد. نتایج مطالعه بروچه- بِرِز و همکاران نشان داد که واکنشهای اضطرابی بین جنسیتها تفاوت قابلتوجهی نداشت٬ اما زنان در مقایسه با مردان نگرانی بیشتری داشتند. آنها دلیل این امر را تفاوتهای بیولوژیکی و فرهنگیاجتماعی بیان کردند [9]. به نظر میرسد باتوجهبه نوپدید بودن این بیماری٬ نیاز به مطالعات گستردهتری درخصوص تفاوتهای جنسیتی باشد.
نتایج تحلیل همبستگی در مطالعه حاضر نشان داد متغیر نگرانی ناشی از کووید-19 با اضطراب، همبستگی معناداری داشت (001/0>P). براساس تحقیقات اخیر، نگرانی و اضطراب هر 2 با یکدیگر ارتباط دارند. بهطورکلی، افرادی که تجربه نگرانی داشتند، همبستگی مثبتی را با اضطراب نشان دادند [24، 25]. در این راستا، نتایج مطالعات وویانویچ و زهوریتی نشان داد که نگرانی و آسیبپذیری مربوط به ابتلا به کرونا با علائم شدیدتر اضطراب و افسردگی همراه بود [25، 26].
همچنین بنزواک و همکاران نشان دادند که نگرانیهای مربوط به کرونا، پیشبینیکنندهای قوی برای علائم اضطراب بود. افرادی که نگران گروههای اجتماعی نزدیک خود (برای مثال، خطر ابتلا به عفونت در خانواده) بودند، 2 برابر بیشتر از افرادی که چنین نگرانیهایی را نداشتند، در معرض اضطراب با سطوح متوسط و شدید بودند [27]. به نظر میرسد مردم مضطرباند، زیرا نگراناند که آیا آنها و اعضای خانوادهشان به این ویروس مبتلا خواهند شد یا خیر؟
از محدودیتهای این مطالعه میتوان به مقطعی بودن آن اشاره کرد که امکان استنباط مسیر علیتی متغیرهای مستقل و وابسته را با چالش مواجه میکند.
محدودیت دیگر، استفاده از روش خودگزارشدهی در رابطه سنجش اضطراب و نگرانی است که احتمال خطا در برآورد دقیق این متغیرها را مطرح میکند.
نتیجهگیری
رشد سریع مبتلایان به ویروس کرونا در ایران و جهان نگرانی بیسابقهای را برای سلامت روان ایجاد کرده است. براساس نتایج مطالعه حاضر، اکثر شرکتکنندگان سطوح نگرانی و اضطراب را در حد متوسط و شدید گزارش کردند. همچنین یافتههای این مطالعه نشان داد نگرانی ناشی از کووید-19 با اضطراب در بین افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه رابطه مثبت و معناداری داشت. در مطالعه حاضر، بین سطح نگرانی ناشی از کووید-19 و عوامل مختلف جمعیتشناختی ازجمله سطح تحصیلات، وضعیت تأهل و تعداد افراد خانوار، ارتباط معناداری دیده شد، درحالیکه از بین متغیرهای جمعیتشناختی تنها سطح تحصیلات با اضطراب ناشی از کووید-19 ارتباط داشت. به نظر میرسد در بحران فعلی، شناسایی افراد مستعد اختلالات روانی ضروری بهنظر میرسد تا با ارائه راهکارهای مناسبی همچون مداخلات روانشناختی بتوان سلامت روان این افراد را حفظ کرد.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مقاله ماحصل طرح مصوب در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه بوده و با کد طرح 00002/0/19210 و شناسه اخلاق IR.KUMS.REC.1400.637، در سال 1400 تصویب شد. در این پژوهش، تمامی اصول اخلاقی مرتبط ازجمله محرمانه بودن و رضایت آگاهانه شرکتکنندگان لحاظ شد.
حامی مالی
این مقاله برگرفته از طرح مصوب در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه بوده است و معاونت پژوهشی این واحد دانشگاهی، حامی مالی این مطالعه بوده است.
مشارکت نویسندگان
تمام نویسندگان در آمادهسازی این مقاله مشارکت داشتند.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
نویسندگان از معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه و تمامی افراد شرکتکننده در این پژوهش، تشکر و قدردانی میکنند.
میزان همهگیری بیماری ویروس کرونا(کووید-۱۹) در جهان به بیش از 499 میلیون نفر و میزان مرگومیر آن به بیش از 1/6 میلیون مرگ در سراسر جهان رسیده است. در ایران تا 11 آپریل 2022 ( مطابق22 فروردین 1401) بیش از 7 میلیون مورد ابتلا و بیش از 140000 مرگ ناشی از ابتلا به ویروس کرونا اعلام شده است [1].
شیوع درحالرشد ویروسکرونا، سلامت عمومی جهان را به چالش کشیده و منجر به ترس بیمارگونهای از ابتلا به آن شده است [2]. این بیماری واگیردار نه تنها موجب تهدید سلامت جسمانی جامعه و در برخی از موارد مرگ میشود، بلکه مشکلات روانی و فشارهای غیرقابلتحملی مانند نگرانی از ابتلا، اضطراب، افسردگی و استرس را به بار آورده است [۳، ۴]. در تاریخ 30 ژانویه 2020، سازمان بهداشت جهانی این بیماری را «یک اورژانس بهداشت عمومی با نگرانی بینالمللی» اعلام کرد [5]. باتوجهبه وضیعت عالمگیر (همهگیری) بیماری کووید- 19 که تقریباً تمامی جنبههای مهم اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و حتی نظامی تمامی کشورهای جهان را تحت تأثیر قرارداده است، بحث آثار روانشناختی این بیماری ویروسی بر بهداشت سلامت روان افراد در سطوح مختلف جامعه از اهمیت بسزایی برخوردار است [۶، ۷].
اضطراب و نگرانی در یک جمعیت اغلب تحت بحرانهای بهداشت عمومی افزایش مییابد. مطالعات قبلی نشان دادند که اضطراب و نگرانی عمومی در طول همهگیریهایی مانند سارس، ابولا و H1N1 افزایش یافته است [8]. اگرچه اضطراب و نگرانی گاهی مترادف هم بهکار میروند، اما آنها سازههای جداگانهای هستند [9]. نگرانی بر حوزه شناختی تأثیر میگذارد و بهصورت افکار منفی درمورد احتمالات بدی که ممکن است در آینده رخ دهد، ظاهر میشود. این در حالی است که اضطراب علاوهبر جنبههای شناختی، حوزههای عاطفی و رفتاری را نیز شامل میشود و تحت تأثیر نگرانی است و شامل احساس تنش، دلهره، عصبی بودن، ترس و فعالیت بالای سیستم عصبی خودمختار است [۱۰، ۱۱]. نگرانی در طول همهگیری میتواند منجر به افزایش افکار وسواسی درباره کووید-19 و بروز اضطراب بالینی و مقابله ناسازگارانه (مانند رفتارهای اعتیادآور) شود [8]. اقدامات تغییر شیوه زندگی با هدف مهار شیوع ویروس ممکن است سطح اضطراب را تشدید کند، زیرا بر بسیاری از جنبههای زندگی روزمره تأثیر میگذارد [12]. اضطراب ناشی از ویروس کووید-19 شایع است و به نظر میرسد بیشتر بهدلیل ناشناخته بودن و ایجاد ابهام شناختی در افراد درباره این ویروس است. ترس از ناشناختهها ادراک ایمنی را در انسان کاهش میدهد و همواره برای بشر اضطرابزا بوده است. اطلاعات کم علمی نیز این اضطراب را درباره کووید-19 تشدید میکند [13]. همهگیری کووید-19 میتواند طولانیمدت باشد و این امر نیاز به پیشگیری از مشکلات مزمن سلامت روان را مطرح میسازد [14]. خصوصیت بیماریزایی این ویروس، سرعت انتشار و همچنین درصد مرگومیر ناشی از آن، وضعیت سلامت روان افراد در سطوح مختلف جامعه از بیماران مبتلا، کارکنان مراقبتهای بهداشتی و درمانی، خانوادهها، کودکان، دانشجویان، بیماران روانشناختی و حتی پرسنل مشاغل مختلف را به نوعی متفاوت در معرض مخاطره قرار میدهد [15].
درمجموع و باتوجهبه وضعیت پرمخاطره فعلی، شناسایی افراد مستعد اختلالات روانشناختی در سطوح مختلف جامعه که سلامت روان آنها ممکن است به خطر بیفتد، امری ضروری بوده است تا با راهکارها و تکنیکهای مناسب روانشناختی، بتوان سلامت روان این افراد را حفظ کرد. این مسئله اساس تحقیق پیشرو است.
هدف از این پژوهش٬ بررسی شیوع نگرانی از ابتلا به کووید-19 و اضطراب در بین افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه است.
روش مطالعه
این پژوهش از نوع توصیفیمقطعی است که در سال 1400 با مشارکت 400 نفر از زنان و مردان بالای 18 سال شهر کرمانشاه انجام شد. جامعه پژوهش شامل تمامی افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه بود که با استفاده از دادههای سامانه یکپارچه بهداشتی (سیب) 619315 نفر برآورد شد. حجم نمونه با استفاده از فرمول کوکران و سطح اطمینان 95 درصد، 383 نفر تخمین زده شد که البته بهمنظور افزایش دقت پژوهش و درنظر گرفتن ریزش به تعداد 400 نفر افزایش یافت. باتوجهبه مناطق 8 گانه شهر کرمانشاه، ابتدا لیست کاملی از مناطقی که ازنظر شاخص توسعهیافتگی در یک سطح قرار دارند در درون یک خوشه قرار گرفت و درنهایت در هریک از مناطق، خیابانهای اصلی و فرعی و کوچهها از روی بلوکبندیهای موجود به تصادف انتخاب شدند و با مراجعه حضوری به بلوکهای موردنظر و تحویل پرسشنامه به آنها اطلاعات موردنظر جمعآوری شد. معیار ورود به مطالعه داشتن سن بالای 18 سال و رضایت در تکمیل پرسشنامهها بود. تحلیل دادهها با استفاده از آمار توصیفی وآزمونهای تی مستقل، تحلیل واریانس و تحلیل همبستگی در نسخه 19 نرمافزار SPSS انجام شد. سطح معناداری آزمونها 5 درصد است.
ابزار جمعآوری اطلاعات از 3 بخش تشکیل شده بود.
بخش اول
این بخش شامل سؤالات جمعیتشناختی (سن، جنس، سطح تحصیلات، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال و تعداد افراد خانوار) بود.
بخش دوم
بخش دوم شامل پرسشنامه محققساخته و 21 سؤالی نگرانی ناشی از کووید-19 است که این پرسشنامه نگرانیهای مربوط به بیماری کرونا مانند نگرانی از مبتلا شدن، مبتلا کردن دیگران، قرنطینه شدن، امنیت مالی، سلامت جسمی و روانی، دسترسی به منابع مانند تجهیزات حفاظتی شخصی، طرد شدن درصورت ابتلا و غیره را میسنجد. باتوجهبه نوپدیدی بیماری ویروس کرونا و کمبود پرسشنامههای استاندارد در این زمینه، نسخه اولیه پرسشنامه حاضر با استفاده از بررسی مطالعات مختلف و استخراج متغیرهای مؤثر بر نگرانی، در رابطه با ابتلا به کرونا طراحی شد. بهمنظور بررسی روایی ظاهری پرسشنامه، کلیه سؤالات برای20 نفر از افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه ارسال شد و نوع برداشت و سطح دشواری سؤالات بررسی و اصلاحات پیشنهادی اعمال شد. در بررسی روایی محتوایی پرسشنامه از نظرات 4 نفر از متخصصین روانشناسی بالینی و آموزش بهداشت استفاده شد و از این طریق نسبت روایی محتوایی، وضوح و سادگی سؤالات نیز بررسی شدند. مطالعه حاضر از روایی ظاهری و روایی محتوایی بالایی برخوردار بود. مقیاس نمرهدهی گویهها براساس طیف ۵ گزینهای لیکرت از به هیچوجه (صفر امتیاز) تا خیلی زیاد (5 امتیاز) است. این مقیاس بهدلیل تنوع در گویهها به تمامی مخاطبان امکان ابراز عقیده میدهد. نمره بین صفر تا 28 نشاندهنده شدت نگرانی کم، نمره بین 29 تا 56 نشاندهنده شدت نگرانی متوسط و نمره بالاتر از 56 نشاندهنده شدت نگرانی زیاد در فرد است. پایائی این پرسشنامه با استفاده از روش اندازهگیری آلفای کرونباخ 87/0 درصد محاسبه شد.
بخش سوم
این بخش شامل پرسشنامه اضطراب بک است که برای اندازهگیری شدت اضطراب در بزرگسالان تهیه شده است. این پرسشنامه یک مقیاس ۲۱ مادهای است که آزمودنی در هر ماده یکی از ۴ گزینه را که نشاندهنده شدت اضطراب است، انتخاب میکند. این پرسشنامه از اعتبار روایی بالایی برخوردار است. ضریب همسانی درونی آن (ضریب آلفا) 92/0 درصد، اعتبار آن با روش بازآزمایی به فاصله 1 هفته 75/0 درصد و همبستگی مادههای آن از 30/0 درصد تا 76/0 درصد متغیر است. 5 نوع روایی محتوا، همزمان، سازه، تشخیصی و عاملی برای این آزمون سنجیده شده است که همگی نشاندهنده کارایی بالای این ابزار در اندازهگیری شدت اضطراب است [16]. ۴ گزینه هر سؤال در یک طیف ۴ بخشی از صفر تا ۳ نمرهگذاری میشود. هریک از مادههای آزمون یکی از علائم شایع اضطراب (علائم ذهنی، بدنی و هراس) را توصیف میکند. بنابراین نمره کل این پرسشنامه در دامنهای از(صفر تا ۶۳ ) قرار میگیرد. برخی تحقیقات در ایران درمورد خصوصیات روانسنجی این آزمون انجام شده است. بهعنوان مثال کاویانی و موسوی روایی در حدود 72/0 درصد و ضریب پایایی با روش بازآزمایی مجدد به فاصله 1 ماه را 83/0 درصد و آلفای کرونباخ را 92/0 درصد گزارش کردهاند [17].
یافتهها
میانگین و انحرافمعیار سن افراد شرکتکننده در مطالعه 1/12±3/32 بود. 47 درصد از آنها مجرد و 53 درصد متأهل، همچنین 42 درصد زن و 58 درصد مرد بودند. 37 درصد این افراد بیکار، 34 درصد شغل آزاد و 29 درصد کارمند بودند.
میانگین و انحرافمعیار نمره نگرانی ناشی از کووید-19 و اضطراب در شرکتکنندگان بهترتیب6/7±9/42 و 8/10±9/17 بود. 5/5 درصد افراد نگرانی در سطح پایین 3/75 درصد نگرانی درسطح متوسط و 2/19 درصد نگرانی شدید داشتند، 1/60 درصد افراد اضطراب در حد خفیف، 1/38 درصد اضطراب متوسط و 8/1 درصد اضطراب شدید داشتند.
از بین متغیرهای جمعیتشناختی وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و تعداد افراد خانوار با میزان نگرانی ارتباط داشتند. بدینصورت که با افزایش تحصیلات، میزان نگرانی هم بیشتر بود (001/0>P). نگرانی در افراد متأهل و تعداد بالای افراد خانوار بیشتر بود (001/0>P). از بین متغیرهای جمعیتشناختی تنها سطح تحصیلات با اضطراب ارتباط داشت (001/0>P)، بهنحویکه افراد دارای تحصیلات بالاتر اضطراب بیشتری را داشتند. در جدول شماره 1 میانگین و انحرافمعیار اضطراب و نگرانی به تفکیک متغیرهای جمعیتشناختی نشان داده شده است. نتایج تحلیل همبستگی نشان داد که متغیر نگرانی با اضطراب، همبستگی مثبت و معناداری داشت (جدول شماره 2).
بحث
نتایج مطالعه حاضر نشان داد 5/94 درصد از افراد تحت مطالعه نگرانی ناشی از کووید-19 را در سطح متوسط و شدید داشتند. همسو با مطالعه حاضر، نتایج مطالعه تیتوف و همکاران نشان داد 8/93 درصد از افراد موردپژوهش نگران عوارض ابتلا به کرونا بودند و اکثراً علت این نگرانی را ازدست دادن شغل، ناامنی مالی، نگرانی درمورد بهدست آوردن اقلام ضروری زندگی، نحوه سازگاری با انزوا و تغییرات در سبک زندگی ازجمله داشتن فرزندان در خانه میدانستند [18].
همچنین 9/39 درصد از افراد اضطراب در حد متوسط و شدید داشتند. در این راستا، مطالعه بسیرلی و همکاران نیز نشان داد 5/60 درصد از شرکتکنندگان دارای حداقل اضطراب، 34 درصد دارای اضطراب خفیف و متوسط و 5/5 درصد دارای اضطراب شدید بودند [19]. همچنین نتایج مطالعه آلباگمی و همکاران و الخامس و همکاران بهترتیب نشان دادند حدود 19 درصد و 24 درصد از شرکتکنندگان در مطالعه دارای سطح اضطراب متوسط تا شدید بودند. بیشتر آنها دلیل این اضطراب را وجود افراد آسیبپذیر در خانواده گزارش کردند [۱۲، 20]. نتایج مطالعه بروچ-پِرِز نیز نشان داد بین ترس از ابتلا به کرونا و اضطراب ابتلا به کرونا و نگرانی از ظهور آن، همبستگیای مثبت و قوی وجود دارد [9]. به نظر میرسد همهگیری کرونا بهعنوان یک بحران فردی و اجتماعی باعث ایجاد نگرانی و فشارهای روحی و روانی زیادی بر افراد و اجتماع میشود و بهطرق گوناگون سلامت روانی آنها را تهدید میکند. همچنین میتواند باعث اختلال در کیفیت روابط بینفردی درون خانواده و احساس طرد شدن از جامعه شود که مجموعه این عوامل میتواند فرد را مستعد اضطراب کند [21].
در مطالعه حاضر، از بین متغیرهای جمعیتشناختی تنها سطح تحصیلات با اضطراب ناشی از کووید-19 ارتباط داشت (001/0>P)، بهنحویکه افراد دارای تحصیلات بالاتر، اضطراب بیشتری داشتند و سایر متغیرهای سن، جنس، وضعیت تأهل، وضعیت اشتغال، تعداد افراد خانوار با اضطراب ارتباط معناداری را نشان ندادند. در این راستا نتایج مطالعه بیباس و همکاران نشان داد که بین اضطراب و متغیرهای وضعیت تأهل، سطح تحصیلات و اشتغال ارتباط معناداری وجود نداشت [22]. از طرفی مغنی باشی-منصوریه نشان داد اضطراب در بین زنان، بزرگسالان (21 تا 40 سال)، افراد با تحصیلات بالا و افرادی که حداقل یکی از اعضای خانواده، خویشاوندان یا دوستانشان مبتلا به بیماری کووید-19 بودند، بهطور قابلتوجهی بالاتر بود [23]. تفاوت در نتایج مطالعات متنوع میتواند ناشی از تفاوتهای فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در جوامع مختلف باشد.
در مطالعه حاضر از بین متغیرهای جمعیتشناختی سطح تحصیلات (001/0>P)، وضعیت تأهل (001/0>P) و تعداد افراد خانوار (001/0>P) با نگرانی ناشی از کووید-19 ارتباط داشتند، بهنحویکه افراد تحصیلکرده، متأهل و دارای خانواده پرجمعیت نگرانی بیشتری داشتند. در راستای نتایج مطالعه حاضر، مطالعه ژو و همکاران نشان داد افرادی که خانوادههای بزرگتری داشتند، بیشتر نگران ابتلا به کرونا هستند. باتوجهبه انتقالپذیری بالای این بیماری از انسانی به انسان دیگر و حضور هرچه بیشتر افراد در خانواده بهعلت تعطیلی اماکن عمومی همچون دانشگاه و مدارس در زمان همهگیری کرونا، زندگی با یک خانواده بزرگتر نگرانی ابتلا به کرونا را بالا میبرد [8]. از طرفی مطالعه ژو و همکاران نشان داد افرادی که وضعیت اجتماعی-اقتصادی بالاتری دارند، مانند افراد تحصیلکرده و افراد پردرآمد٬ نگرانی کمتری در رابطه با کرونا داشتند و دلیل آن را دسترسی به منابع غنیتر در مقابله با کرونا میدانستند [8].
در مطالعه حاضر٬ اختلاف معناداری بین اضطراب و نگرانی در زنان و مردان دیده نشد. نتایج مطالعه بروچه- بِرِز و همکاران نشان داد که واکنشهای اضطرابی بین جنسیتها تفاوت قابلتوجهی نداشت٬ اما زنان در مقایسه با مردان نگرانی بیشتری داشتند. آنها دلیل این امر را تفاوتهای بیولوژیکی و فرهنگیاجتماعی بیان کردند [9]. به نظر میرسد باتوجهبه نوپدید بودن این بیماری٬ نیاز به مطالعات گستردهتری درخصوص تفاوتهای جنسیتی باشد.
نتایج تحلیل همبستگی در مطالعه حاضر نشان داد متغیر نگرانی ناشی از کووید-19 با اضطراب، همبستگی معناداری داشت (001/0>P). براساس تحقیقات اخیر، نگرانی و اضطراب هر 2 با یکدیگر ارتباط دارند. بهطورکلی، افرادی که تجربه نگرانی داشتند، همبستگی مثبتی را با اضطراب نشان دادند [24، 25]. در این راستا، نتایج مطالعات وویانویچ و زهوریتی نشان داد که نگرانی و آسیبپذیری مربوط به ابتلا به کرونا با علائم شدیدتر اضطراب و افسردگی همراه بود [25، 26].
همچنین بنزواک و همکاران نشان دادند که نگرانیهای مربوط به کرونا، پیشبینیکنندهای قوی برای علائم اضطراب بود. افرادی که نگران گروههای اجتماعی نزدیک خود (برای مثال، خطر ابتلا به عفونت در خانواده) بودند، 2 برابر بیشتر از افرادی که چنین نگرانیهایی را نداشتند، در معرض اضطراب با سطوح متوسط و شدید بودند [27]. به نظر میرسد مردم مضطرباند، زیرا نگراناند که آیا آنها و اعضای خانوادهشان به این ویروس مبتلا خواهند شد یا خیر؟
از محدودیتهای این مطالعه میتوان به مقطعی بودن آن اشاره کرد که امکان استنباط مسیر علیتی متغیرهای مستقل و وابسته را با چالش مواجه میکند.
محدودیت دیگر، استفاده از روش خودگزارشدهی در رابطه سنجش اضطراب و نگرانی است که احتمال خطا در برآورد دقیق این متغیرها را مطرح میکند.
نتیجهگیری
رشد سریع مبتلایان به ویروس کرونا در ایران و جهان نگرانی بیسابقهای را برای سلامت روان ایجاد کرده است. براساس نتایج مطالعه حاضر، اکثر شرکتکنندگان سطوح نگرانی و اضطراب را در حد متوسط و شدید گزارش کردند. همچنین یافتههای این مطالعه نشان داد نگرانی ناشی از کووید-19 با اضطراب در بین افراد بالای 18 سال شهر کرمانشاه رابطه مثبت و معناداری داشت. در مطالعه حاضر، بین سطح نگرانی ناشی از کووید-19 و عوامل مختلف جمعیتشناختی ازجمله سطح تحصیلات، وضعیت تأهل و تعداد افراد خانوار، ارتباط معناداری دیده شد، درحالیکه از بین متغیرهای جمعیتشناختی تنها سطح تحصیلات با اضطراب ناشی از کووید-19 ارتباط داشت. به نظر میرسد در بحران فعلی، شناسایی افراد مستعد اختلالات روانی ضروری بهنظر میرسد تا با ارائه راهکارهای مناسبی همچون مداخلات روانشناختی بتوان سلامت روان این افراد را حفظ کرد.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مقاله ماحصل طرح مصوب در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه بوده و با کد طرح 00002/0/19210 و شناسه اخلاق IR.KUMS.REC.1400.637، در سال 1400 تصویب شد. در این پژوهش، تمامی اصول اخلاقی مرتبط ازجمله محرمانه بودن و رضایت آگاهانه شرکتکنندگان لحاظ شد.
حامی مالی
این مقاله برگرفته از طرح مصوب در دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه بوده است و معاونت پژوهشی این واحد دانشگاهی، حامی مالی این مطالعه بوده است.
مشارکت نویسندگان
تمام نویسندگان در آمادهسازی این مقاله مشارکت داشتند.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
نویسندگان از معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد کرمانشاه و تمامی افراد شرکتکننده در این پژوهش، تشکر و قدردانی میکنند.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشي |
موضوع مقاله:
اپیدمیولوژی
دریافت: 1400/10/15 | پذیرش: 1401/3/9 | انتشار: 1401/11/10
دریافت: 1400/10/15 | پذیرش: 1401/3/9 | انتشار: 1401/11/10
فهرست منابع
1. Johns Hopkins Coronavirus Resource Center. Cumulative cases over time. Retrieved April 11, 2022. [Link]
2. Veisi S, Imani S, Behrouz B, Imani S. [The evaluation of the psychometric properties of fear of disease coronaviruses scale (COVID2019) (Persian)]. J New Adv Behav Sci. 2020; 5(42):1-10. [Link]
3. Xiao C. A novel approach of consultation on 2019 novel coronavirus (COVID-19)-related psychological and mental problems: structured letter therapy. Psychiatry Investig. 2020; 17(2):175-176. [DOI:10.30773/pi.2020.0047] [PMID] [PMCID] [DOI:10.30773/pi.2020.0047]
4. Farnoosh G, Alishiri G, Hosseini Zijoud S, Dorostkar R, Jalali Farahani AJ. [Understanding the 2019-novel coronavirus (2019-nCoV) and coronavirus disease (COVID-19) based on available evidence-a narrative review (Persian)]. J Mil Med. 2020; 22(1):1-11. [Link]
5. Shigemura J, Ursano RJ, Morganstein JC, Kurosawa M, Benedek DM, neurosciences c. Public responses to the novel 2019 coronavirus (2019‐nCoV) in Japan: Mental health consequences and target populations. Psychiatry Clin Neurosci. 2020; 74(4):81-2. [DOI:10.1111/pcn.12988] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1111/pcn.12988]
6. Li S, Wang Y, Xue J, Zhao N, Zhu T. The impact of COVID-19 epidemic declaration on psychological consequences: a study on active Weibo users. Int J Environ Res Public Health. 2020; 17(6):2032. [DOI:10.3390/ijerph17062032] [PMID] [PMCID] [DOI:10.3390/ijerph17062032]
7. Yao H, Chen J-H, Xu Y-F. Patients with mental health disorders in the COVID-19 epidemic. The Lancet Psychiatry. 2020; 7(4):e21. [DOI:10.1016/S2215-0366(20)30090-0] [DOI:10.1016/S2215-0366(20)30090-0]
8. Zhou M, Guo W, Medicine. Social factors and worry associated with COVID-19: Evidence from a large survey in China. Soc Sci Med. 2021; 277:113934. [DOI:10.1016/j.socscimed.2021.113934] [PMID] [DOI:10.1016/j.socscimed.2021.113934]
9. Broche-Pérez Y, Fernández-Fleites Z, Fernández-Castillo E, Jiménez-Puig E, Vizcaíno-Escobar AE, Ferrer-Lozano DM, et al. Anxiety, health self-perception, and worry about the resurgence of COVID-19 predict fear reactions among genders in the Cuban population. Front Glob Womens Health. 2021; 2:14. [DOI:10.3389/fgwh.2021.634088] [PMID] [PMCID] [DOI:10.3389/fgwh.2021.634088]
10. Gunawan KW, Menaldi A. Effectiveness of Cognitive-Behavioral Group Therapy on Academic Worry Among Undergraduate College Students. 3rd International Conference on Intervention and Applied Psychology (ICIAP 2019) and the 4th Universitas Indonesia Psychology Symposium for Undergraduate Research (UIPSUR 2019). Atlantis Press. 2020; 494:94-105. [DOI:10.2991/assehr.k.201125.010] [DOI:10.2991/assehr.k.201125.010]
11. Masjedi M, Ghorbani M, Managheb I, Fattahi Z, Dehghanpisheh L, et al. Evaluation of anxiety and fear about anesthesia in adults undergoing surgery under general anesthesia. Acta Anaesthesiol Belg. 2017; 68(1):25-29. [Link]
12. Albagmi FM, AlNujaidi HY, Al Shawan DS. Anxiety Levels Amid the COVID-19 Lockdown in Saudi Arabia. Int J Gen Med. 2021; 14:2161. [DOI:10.2147/IJGM.S312465] [PMID] [PMCID] [DOI:10.2147/IJGM.S312465]
13. Bajema KL, Oster AM, McGovern OL, Lindstrom S, Stenger MR, Anderson TC, et al. Persons evaluated for 2019 novel coronavirus-United States, January 2020. MMWR Morb Mortal Wkly Rep. 2020; 69(6):166-70. [DOI:10.15585/mmwr.mm6906e1] [PMID] [PMCID] [DOI:10.15585/mmwr.mm6906e1]
14. Blix I, Birkeland MS, Thoresen S. Worry and mental health in the COVID-19 pandemic: vulnerability factors in the general Norwegian population. BMC Public Health. 2021; 21(1):928. [DOI:10.1186/s12889-021-10927-1] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1186/s12889-021-10927-1]
15. Shahyad SH, Mohammadi MT. [Psychological impacts of COVID-19 outbreak on mental health status of society individuals: a narrative review(Persian)]. J Mil Med. 2020; 22(2):184-92. [DOI:10.30491/JMM.22.2.184]
16. Beck AT, Epstein N, Brown G, Steer RA, psychology c. An inventory for measuring clinical anxiety: psychometric properties. J Consult Clin Psychol.. 1988; 56(6):893-7. [DOI:10.1037/0022-006X.56.6.893] [PMID] [DOI:10.1037/0022-006X.56.6.893]
17. Kaviani H, Mousavi AS. [Psychometric properties of the Persian version of Beck Anxiety Inventory (BAI) (Persian)]. Tehran Univ Med J. 2008; 66(2):136-140. [Link]
18. Titov N, Staples L, Kayrouz R, Cross S, Karin E, Ryan K, et al. Rapid report: Early demand, profiles and concerns of mental health users during the coronavirus (COVID-19) pandemic. Internet Interv. 2020; 21:100327. [DOI:10.1016%2Fj.invent.2020.100327] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1016/j.invent.2020.100327]
19. Besirli A, Erden SC, Atilgan M, Varlihan A, Habaci MF, Yeniceri T, et al. The Relationship between Anxiety and Depression Levels with Perceived Stress and Coping Strategies in Health Care Workers during the COVID-19 Pandemic. Sisli Etfal Hastan Tip Bul. 2021; 55(1):1. [DOI:10.14744/SEMB.2020.57259] [PMID] [PMCID] [DOI:10.14744/SEMB.2020.57259]
20. Alkhamees AA, Alrashed SA, Alzunaydi AA, Almohimeed AS, Aljohani MS. The psychological impact of COVID-19 pandemic on the general population of Saudi Arabia. Journal of Comprehensive psychiatry. 2020; 102:152192. [DOI:10.1016/j.comppsych.2020.152192] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1016/j.comppsych.2020.152192]
21. Nasirzadeh M, Akhondi M, Jamalizadeh nooq A, Khorramnia S. A Survey on Stress, Anxiety, Depression and Resilience due to the Prevalence of COVID-19 among Anar City Households in 2020: A Short Report. JRUMS. 2020; 19(8):889-98. [DOI:10.29252/jrums.19.8.889] [DOI:10.29252/jrums.19.8.889]
22. Blbas HTA, Aziz KF, Nejad SH, Barzinjy AA. Phenomenon of depression and anxiety related to precautions for prevention among population during the outbreak of COVID-19 in Kurdistan Region of Iraq: based on questionnaire survey. J Public Health (Berl.). 2022; 30(3):567-571. [DOI:10.1007/s10389-020-01325-9] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1007/s10389-020-01325-9]
23. Moghanibashi-Mansourieh A. Assessing the anxiety level of Iranian general population during COVID-19 outbreak. Asian J Psychiatr. 2020; 51:102076. [DOI:10.1016/j.ajp.2020.102076] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1016/j.ajp.2020.102076]
24. Iani L, Quinto RM, Lauriola M, Crosta ML, Pozzi G. Psychological well-being and distress in patients with generalized anxiety disorder: The roles of positive and negative functioning. PLoS One.2019; 14(11):e0225646. [DOI:10.1371/journal.pone.0225646] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1371/journal.pone.0225646]
25. Zhooriyati S, Crendy T, Sammi C, Lu XL. The Perception, Stress and Psychological Distress of the Corona Virus Disease (COVID-19) after the Outbreak in Malaysia. J Ann Rom Soc Cell Biol. 2021; 25(3):6707-20. [Link]
26. Vujanovic AA, Lebeaut A, Leonard S. Exploring the impact of the COVID-19 pandemic on the mental health of first responders. Cogn behav ther. 2021; 50(4):320-35. [DOI:10.1080/16506073.2021.1874506] [PMID] [DOI:10.1080/16506073.2021.1874506]
27. Benzouak T, Gunpat S, Briner EL, Thake J, Kisely S, Rao S. COVID-19-Related Concerns and Symptoms of Anxiety: Does Concern Play a Role in Predicting Severity and Risk? Cureus. 2021; 13(11). [DOI:10.7759/cureus.19999] [PMID] [PMCID] [DOI:10.7759/cureus.19999]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
حق تالیف (کپی رایت) برای مولفان محفوظ است.
صاحب امتیاز: دانشگاه علوم پزشکی قم
ناشر: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی قم
شاپا چاپی: 7799-1375
شاپا الکترونیک: 1375-2008
ایمیل مجله: journal@muq.ac.ir
j.muq.ac@gmail.com
