دوره 16، شماره 10 - ( دی 1401 )
جلد 16 شماره 10 صفحات 843-830 |
برگشت به فهرست نسخه ها
Research code: 4001790
Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:
Sasanipour M, Shahbazin S. Determinants of Successful Aging in Tehran, Iran in 2022. Qom Univ Med Sci J 2023; 16 (10) :830-843
URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-3567-fa.html
URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-3567-fa.html
ساسانیپور محمد، شهبازین سعیده. بررسی تعیینکنندههای سالمندی موفق در شهر تهران در سال 1401. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم. 1401; 16 (10) :830-843
1- گروه جمعیت و سلامت، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران.
2- گروه مهاجرت، توزیع فضایی و شهرنشینی، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران. ،saeedehshahbazin2@gmail.com
2- گروه مهاجرت، توزیع فضایی و شهرنشینی، مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، تهران، ایران. ،
واژههای کلیدی: سالمندی موفق، تحصیلات، استعمال دخانیات، تهران
متن کامل [PDF 5631 kb]
(679 دریافت)
| چکیده (HTML) (1180 مشاهده)
متن کامل: (848 مشاهده)
مقدمه
جمعیت سالمند در سراسر جهان بهسرعت در حال رشد است. با وجود اینکه درحالحاضر تنها کشورهای توسعهیافته با پدیده سالخوردگی جمعیت روبهرو شدهاند، اما باتوجهبه افزایش امید زندگی و کاهش میزان باروری در همه کشورهای دنیا، این پدیده به پدیدهای فراگیر در جهان تبدیل خواهد شد [1].
ایران نیز بهعنوان یک جامعه درحالتوسعه، در حال روبهرو شدن با این پدیده است. طی 6 دهه گذشته رشد جمعیت سالمند بهآرامی افزایش داشته است و در دهههای آینده شتاب بالایی میگیرد. بهطوریکه جمعیت 60 سال و بالاتر کشور از 4/7 میلیون در سال 1395 به 4/33 میلیون نفر در سال 1435 افزایش خواهد یافت [2]. سالخوردگی جمعیت، چالشهای چندبعدی را در سطوح فردی، اجتماعی و ملی ایجاد میکند. ازجمله این چالشها میتوان بهطور خاص به افزایش استفاده از خدمات مراقبتهای بهداشتی و هزینههای اقتصادی مراقبتها برای افراد و جامعه اشاره کرد. توسعه و اجرای استراتژیهایی برای به حداکثر رساندن توانایی عملکردی در سنین بالاتر و رسیدن به سالمندی موفق، یک راهحل بالقوه برای کاستن چنین پیامدهایی است [3]. برایناساس، افزایش سریع جمعیت سالخورده، تغییر دیدگاه نسبت به سالمندی را ضروری کرده است. بهعبارتدیگر، باید از دیدگاه منفی (سالمندی همراه با بیماری، ضعف و از دست دادن کارکردها) پرهیز کرد و بیشتر بر روی سالمندی سالم و بهبود کیفیت زندگی در دوران سالمندی تمرکز کرد [4]. ازاینرو مفهوم سالمندی موفق در اتخاذ دیدگاه مثبت نسبت به سالمندی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مفهوم سالمندی موفق درزمینه سالمندشناسی را هاویگرست مطرح کرد که توجه را به نیاز به تحقیق در این زمینه جلب کرد. ازنظر هاویگرست، سالمندی موفق اساساً مربوط به رضایت از زندگی و شادی در سطح فردی و بهزیستی ذهنی بود [5]. او سالمندی موفق را بهعنوان افزودن سالهای عمر و جلب رضایت از زندگی تعریف کرد. سپس ویلیامز و ویرتز، سالمندی موفق را بهعنوان رضایت از زندگی، مشارکت اجتماعی، احساس خوب نسبت به خود و رفتار براساس ارزشها و باورهای خود تعریف کردند [6].
در سال 1987، رو و همکاران یک تعریف بسیار بحثبرانگیز از سالمندی موفق ارائه میدهند که همچنان منبع بحثهای مهم در ادبیات سالمندشناسی است [7]. مطالعه رو و همکاران، باعث علاقه وافر محققان به مطالعه سالمندی موفق شد و این موضوع را به موضوعی مهم در مطالعه سالمندشناسی معاصر تبدیل کرد. همچنین مدل پیشنهادی آنها برای سالمندی موفق، به پیشرفتهای قابلتوجهی در مطالعات تجربی مربوط به عوامل تعیینکننده سالمندی موفق منجر شد. آنها 3 عنصر عمده و وابسته به هم برای سالمندی موفق ارائه دادند: مردم باید از بیماریها و ناتوانیهای مرتبط با بیماریها، برای مثال ازطریق انطباق با یک سبک زندگی سالمتر، جلوگیری کنند، حفظ ظرفیت کارکردی فیزیکی و شناختی و مشارکت فعال در زندگی [7]. با وجود تمام تحقیقات انجامشده، هنوز هیچ تعریف استانداردی از سالمندی موفق وجود ندارد. در بررسی ادبیات سالمندی موفق، دپ و جست دریافتند در 28 مطالعه درزمینه سالمندی موفق، 29 تعریف مختلف از سالمندی موفق ارائهشده است که شامل هر 2 بعد عینی براساس معیارهای تعیینشده توسط محققان و ارزیابی ذهنی توسط خود افراد سالمند بود [8].
علیرغم تغییر جمعیتیای که در کشورهای درحالتوسعه اتفاق میافتد، بسیاری از آنچه درحالحاضر درمورد سالمندی موفق شناخته شده است، از مطالعات انجامشده در کشورهای پردرآمد حاصلشده است [9]. بااینحال، عوامل تعیینکننده سالمندی موفق ممکن است در کشورهای با درآمد کم و متوسط، مانند ایران، با کشورهای با درآمد بالا متفاوت باشد. باتوجهبه اینکه بافت فرهنگی جامعه ایران با کشورهای توسعهیافته با درآمد بالا متفاوت است، ابعاد و عوامل مؤثر بر سالمندی موفق در ایران میتواند با چارچوبهای سالمندی موفق منتشرشده متفاوت باشد. بنابراین، هدف اصلی این مطالعه شناسایی فراوانی سالمندی موفق و عوامل مؤثر بر آن در شهر تهران است که بالاترین تعداد سالمندان در کشور را به خود اختصاص داده است.
روش بررسی
این مطالعه بهصورت مقطعی در سال 1401 در شهر تهران و بر روی 637 سالمند 60 سال و بیشتر انجامشده است. برای محاسبه اندازه نمونه از فرمول کوکران و با فرض بیشترین پراکندگی متغیرهای موردمطالعه (5/0=P)، احتساب خطای نمونهگیری حداکثر 5 درصد و دقت احتمالی 05/0 استفاده شده است فرمول شماره 1):
1.
Z 0/975:t2: توزیع نرمال استاندارد (برابر 96/1)، P: مقدار مفروض نسبت موردنظر، d خطای نسبی برآورد، N: اندازه جامعه آماری.
دقت احتمالی یک برآوردکننده در طرح نمونهای تصادفی ساده با نمونهای به حجم n معمولاً با دقت احتمالی همان برآوردکننده در طرح نمونهای که از نمونهای با همان حجم از طرح نمونهای دیگری مثلاً خوشهای حاصل میشود، متفاوت است. برهمین اساس اصطلاح اثر طرح مطرح شد. اثر طرح بهسادگی نسبت واریانس برآوردکننده در یک طرح نمونهای خاص، بر واریانس همان برآوردکننده در طرح نمونهای تصادفی ساده است [10] (فرمول شماره 2).
2. Def =
در اینجا، صورت کسر، واریانس میانگین یک صفت در طرح نمونهگیری پیچیده با تعداد نمونه n و مخرج کسر، واریانس میانگین یک صفت در طرح نمونهگیری تصادفی ساده با همان تعداد نمونه است. در طرحهای نمونهگیری پیچیده، مانند خوشهای چندمرحلهای، فرمولهای واریانس نمونهای معمولاً پیچیدهتر از نمونهگیری تصادفی ساده است. میتوان این پیچیدگیها را ازطریق اثر طرح حل کرد و حجم مورد نیاز نمونه را در این نمونهگیری ها ازطریق فرمولهای ساده تصادفی برآورد کرد [11]. در این تحقیق اثر طرح برابر با 6/1 در نظر گرفته شده است. از طرفی، باتوجهبه مسائلی، مانند پرسشنامههای دارای خطا در اینجا، ضریب تعدیل بیپاسخی برابر با 05/0 درنظر گرفته شده است. در نتیجه درصورتیکه n برآورد حجم نمونه در روش نمونهگیری خوشهای باشد و n0 برآورد حجم نمونه در طرح نمونه تصادفی ساده، Def اثر طرح و NR نیز ضریب تعدیل بیپاسخی است، پس (فرمول شماره 3):
3. N= def. * n0 * NR
درنتیجه در این طرح پژوهشی حجم نمونه براساس حجم نمونه اولیه محاسبهشده ازطریق فرمول کوکران یعنی 384 نفر، اثر طرح 6/1 و ضریب تعدیل بیپاسخی 0/05 برابر با 645 نفر خواهد بود که با حذف پرسشنامههای دارای اریب، 637 پرسشنامه بررسی شد.
این افراد ازطریق نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای در مناطق 22 گانه شهر تهران انتخاب شدند. در این مطالعه، طرح پژوهشی صادقی و همکاران تحت عنوان «الگوی فضایی نابرابری توسعه در مناطق 22 گانه کلانشهر تهران» مبنای تصمیمگیری انتخاب مناطق در شهر تهران قرار گرفت [12]. در این طرح طبق دادههای سرشماری 1395، مناطق شهر تهران براساس متغیرهای اجتماعیاقتصادی و جمعیتی نشاندهنده سطح توسعه، رتبهبندی شدهاند. برایناساس 5 منطقه براساس سطح توسعه انتخاب شدند. تعداد جمعیت نمونه در هر منطقه، باتوجهبه توزیع جمعیت و سهم جمعیتی آن منطقه مشخص شده است. در ادامه، از هر منطقه 3 محله بهطور تصادفی انتخاب شدند. سپس در هر محله بلوکها انتخاب شدند و با افراد سالمند 60 ساله و بالاتر ساکن در آن بلوک مصاحبه شد. دادهها با استفاده از مصاحبه حضوری توسط پرسشگرهای آموزشدیده و پس از کسب رضایت آگاهانه از همه شرکتکنندگان جمعآوری شد. این مطالعه مورد تأیید کمیته اخلاق پژوهشی مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور قرار گرفته است.
در مطالعه حاضر مفهوم سالمندی موفق و ابعاد آن براساس مدل سالمندی موفق روو وکان که بیشترین اجماع درمورد آن وجود دارد، انتخاب شد که شامل 3 بُعد است (تصویر شماره 1): نبود بیماری و معلولیت، حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی و مشارکت در زندگی [7].
نبود بیماری و معلولیت: در این حوزه سؤالاتی در رابطه با انواع بیماری و تضعیف اندامها مطرح شد. به پاسخدهندگان فهرستی از بیماری مزمن، مانند فشار خون بالا، دیابت و بیماریهای قلبی ارائه شد و از آنها خواسته شد که بیماریهای خود را شناسایی کنند [4-13، 14] . سؤالاتی که تضعیف اندامها را اندازهگیری میکنند شامل مواردی مانند وضعیت شنیداری و بینایی بود [13].
حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی: این حوزه به حفظ توانایی انجام فعالیتهای روزانه ازجمله پیادهروی، غذا خوردن، لباس پوشیدن یا حمام کردن بدون کمک دیگران مربوط میشود. علاوهبراین، این حوزه شامل حفظ عملکرد شناختی است. شرکتکنندگان ازنظر محدودیت در فعالیتهای زندگی روزانه و فعالیتهای ابزاری زندگی روزانه ارزیابی شدند [13، 15-17]. این فعالیتها شامل مواردی همچون بلند کردن اجسام با وزن 5 کیلوگرم، پیادهروی، راه رفتن تا 2 یا 3 پله و سوار شدن به اتوبوس بهتنهایی است. عملکرد شناختی با استفاده از توانایی برای شمارش و استفاده از پول و مصرف داروهای روزانه اندازهگیری شد [13].
مشارکت در زندگی: این حوزه به مشارکت در رفتارهای مولد اشاره دارد. این بُعد از سالمندی موفق با سؤال درمورد مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و داوطلبانه، مشارکت در فعالیتهای مذهبی و اشتغال اندازهگیری شد [16-18].
معیار تعیین سالمندی موفق
در این مطالعه، جهت نیل به هدف، ابتدا سالمندان براساس موضوع موردبررسی، یعنی سالمندی موفق، به 2 گروه سالمندان موفق و سالمندان ناموفق که در برخی مطالعات به سالمندان عادی نیز از آنان یاد میشود، تقسیم شدند. برای این منظور، سالمندانی که تمام معیارهای 3 مؤلفه اصلی در مدل سالمندی موفق را برآورده کردند، بهعنوان سالمندان موفق در نظر گرفته شدند. این معیار از سالمندی موفق براساس مطالعات قبلی عملیاتی شده است که ابعاد آن در جدول شماره 1 نیز آمده است. برایناساس، سالمندانی که بیماری مزمن و اختلال در سلامتی نداشته باشند [4، 19-22]، توانایی انجام فعالیتهای روزمره بهتنهایی داشته باشند، توانایی شمارش پول و استفاده از دارو را بهتنهایی داشته باشند [19-21] و 3 مورد از 4 مؤلفه مشارکت در زندگی را کسب کرده باشند [4]، بهعنوان سالمندان موفق در نظر گرفته شدند. براساس این معیار، 5/42 درصد از افراد دارای معیار سلامت جسمی بوده، 1/85 درصد دارای معیار حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی و 1/45 درصد نیز دارای امتیاز لازم در معیار مشارکت در زندگی بودند. نتیج بررسی افرادی که دارای هر 3 معیار مذکور را داشته باشند نشان داد تنها 6/19 درصد سالمندان موردمطالعه، دارای سالمندی موفقی بودند و 4/80 درصد در دسته سالمندان معمولی یا ناموفق قرار گرفتند. از بین 3 شاخص بررسیشده در نمونه 637 نفری، بالاترین امتیاز مربوط به بُعد حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی بود. بهطوریکه حدود 85 درصد آنها، امتیاز لازم در این بعد را کسب کردند.
قبل از انجام پیمایش و اجرای پرسشنامه، ملاحظات اخلاقی مرتبط با محرمانه بودن اطلاعات در نظر گرفته شد. برهمیناساس، پس از توضیح اهداف پژوهش برای سالمندان و کسب رضایت آگاهانه، به آنان در رابطه با محرمانه ماندن و عدم افشای اطلاعات آنها اطمینان خاطر داده شد. به این منظور پرسشنامهها بدون نام تکمیل شد و آن دسته از سالمندانی که تمایل به شرکت در مطالعه نداشتند، از مطالعه خارج شدند. همچنین از کمیته اخلاق مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، کد اخلاق (IR. 4001790) اخذ شد. دادههای جمعآوریشده با استفاده از نرمافزارهای اکسل و SPSS نسخه 22 دادهآمایی شدند. به این صورت که پس از تکمیل پرسشنامهها اطلاعات وارد نرمافزار SPSS تحت ویندوز شد. تفاوت در سالمندی موفق توسط متغیرها با استفاده از آزمون x2 شناسایی شد. تجزیهوتحلیل رگرسیون لجستیکی چندمتغیره برای شناسایی عوامل مؤثر بر سالمندی موفق انجام شد. تمام مقادیر 0/05>P برای نشان دادن معناداری آماری در نظر گرفته شد.
یافتهها
تعداد جمعیت نمونه موردبررسی برابر با 637 سالمند 60 ساله و بالاتر در مناطق 22 گانه شهر تهران بود. بررسی ویژگیهای جمعیتشناختی سالمندان موردبررسی نشان داد 6/49 درصد از جمعیت نمونه را مردان و 4/50 درصد را زنان تشکیل دادهاند. میانگین سنی افراد شرکتکننده برابر با 2/69 سال با انحراف معیار 5/7 سال بود. پراکندگی گروههای سنی نشان داد تقریب 58 درصد افراد موردمطالعه کمتر از 70 سال و حدود 42 درصد نیز بیشتر از 70 سال بودند. همانطور که جدول شماره 2 وضعیت تأهل سالمندان موردبررسی را نشان میدهد، 74 درصد از آنها متأهل، حدود 24 درصد از آنها بیوه و مطلقه بودند و بقیه آنها اظهار کردند که مجرد هستند. ازنظر سطح تحصیلات نیز یافتههای تحقیق حاکی از وجود 25 درصد سالمندان بیسواد، 40 درصد دارای سطح سواد ابتدایی تا دبیرستان و حدود 33 درصد نیز دارای تحصیلات دیپلم و دانشگاهی بودند. سایر ویژگیها، مانند وضعیت فعالیت بدنی افراد (ورزش)، نوع مالکیت مسکن، بیمه و مواردی دیگر نیز مورد پرسش بوده است که نتیجه آنها در جدول شماره 2 مشاهده میشود.
جهت نیل به هدف مطالعه، یعنی بررسی تعیینکنندههای سالمندی موفق در شهر تهران در ادامه تأثیرگذاری و میزان تأثیر هر یک از عوامل موردبررسی در این مطالعه بر موفقیت سالمندی بررسی شد. مجموع متغیرهایی که در جدول شماره 2 به آن اشاره شد، بهعنوان متغیرهای پیشبین وارد مطالعه شدند. در مرحله نخست و قبل از بررسی رگرسیون لجستیک، تلاش شد همبستگی دوجانبه بین متغیرهای مستقل و متغیر موردمطالعه یعنی سالمندی موفق، بررسی شود. نتایج آزمون کایدو (x2) نشان میدهد از بین متغیرهای موردمطالعه، تنها مالکیت مسکن با ضریب همبستگی 1/0 و سطح معنیداری بیشتر از 05/0، رابطه معنیداری با سالمندی موفق نداشته است. بهعبارتی، مالکیت مسکن نمیتواند تأثیری روی موفق یا ناموفق بودن سالمندی داشته باشد. اما از بین عوامل تأثیرگذار که دارای سطح معنیداری قابلقبولی بودند، متغیرهای ترتیبات زندگی، تحصیلات و سن با سطح معنیداری کمتر از 001/0، بیشترین تأثیر را بر سالمندی موفق دارند (جدول شماره 3).
براساس ضرایب کایدو بهدستآمده، ترتیبات زندگی فرد سالمند دارای تأثیری به اندازه 4/57 بر سالمندی موفق افراد است. در کنار این متغیر، سطح تحصیلات نیز به واسطه آگاهی و احتمالاً سبک زندگی افراد، تأثیر قابلتوجهی بر سالمندی موفق افراد دارد.
برای تحلیل چندمتغیره دادهها، باتوجهبه دو سطحی بودن متغیر سالمندی موفق از مدل رگرسیون لجستیک استفاده شده است. نتایج حاصل از این مدل در جدول شماره 4 ارائه شده است. مدل رگرسیون لجستیک برای متغیرهای کیفی و طبقهبندیشده، با در نظر گرفتن یک طبقه مرجع برای مقایسه، برازش داده شده است. سطح در نظرگرفتهشده برای مبنای مقایسه بهعنوان گروه مرجع در هر متغیر مشخص شده است.
در جدول شماره 4 تمام متغیرها باتوجهبه کنترل آثار متقابل تأثیرگذاربر آنها، در مدل تحلیلی رگرسیون لجستیک گزارش شدند. نتایج رگرسیون لجستیک چندمتغیره، نشان میدهد که متغیرهای سن، سطح تحصیلات، مصرف مواد مخدر و ورزش کردن ازلحاظ آماری اختلاف معنیداری دارند. درحالیکه متغیرهای جنس، وضع تأهل، ترتیبات زندگی، وضعیت اشتغال و پوشش بیمه که در رابطه دو متغیره، تأثیر معنی داری بر سالمندی موفق داشتند، در مدل رگرسیون لجستیک ، از متغیرهای معنیدار حذف شدهاند.
باتوجهبه مقدار نسبت شانس، برای متغیرهای مدل در جدول شماره 4، متغیر سن با نسبت شانس برابر با 82/1 نشاندهنده شانس بالاتر سالمندی موفق در میان سالمندان کمتر از 70 سال در مقایسه با سالمندان 70 ساله و بالاتر است. همچنین در متغیر تحصیلات نیز نسبت شانس سالمندی موفق در میان سالمندان دارای تحصیلات دیپلم و دانشگاهی، 4/3 برابر بیشتر از سالمندان بیسواد بوده است. این نسبت برای سالمندان دارای تحصیلات ابتدایی تا دبیرستان 9/2 برابر بیشتر از سالمندان بیسواد به دست آمده است. بررسی وضعیت مصرف مواد مخدر نشان داد عدم مصرف مواد مخدر به اندازه 9/1 شانس داشتن سالمندی موفق را افزایش میدهد. میزان ورزش و فعالیت بدنی نیز نشان داد سالمندانی که بهصورت روزانه ورزش میکنند به اندازه 44/2 برابر و سالمندانی که بهصورت هفتگی و ماهانه فعالیت ورزش دارنند 87/1 برابر بیشتر از سالمندانی که اصلاً فعالیت و ورزش ندارند، شانس سالمندی موفق بیشتری را دارند.
بحث
در مطالعه حاضر، عوامل مؤثر بر سالمندی موفق سالمندان شهر تهران بررسی شد. با وجود تمام تحقیقات انجامشده، هنوز هیچ تعریف استانداردی از سالمندی موفق وجود ندارد. درواقع، تعریف سالمندی موفق همچنان یک چالش بزرگ است. به نظر میرسد که در هر رشتهای، مثلاً تحقیقات زیست پزشکی یا روانشناسی، هدف این بوده است که مفهوم را در چارچوب علایق خود تعریف کنند. به همین دلیل، این مطالعات همچنین نتایج متفاوتی درمورد سالمندی موفق داشته است. به همین علت، برخی از محققان تلاش کردهاند مترادفهایی را برای سالمندی موفق بیابند که تعریف یا کاربرد تجربی آن آسانتر است، مانند سالمندی مولد، سالمندی مثبت، سالمندی فعال، سالمندی خوب، سالمندی مستقل و سالمندی سالم [23]. بااینحال، هریک از این اصطلاحات توصیف خاص خود را در ادبیات علمی دارد. بنابراین معیارهای اندازهگیری برای سالمندی موفق بهطور گستردهای در مطالعات متفاوت است که عمدتاً نشاندهنده نقطهنظر متفاوت محققان است. بنابراین اینکه از چه دیدگاهی به مسئله پرداخته شود و چه ابعادی برای سالمندی موفق در نظر گرفته شود بر شناخت عوامل مؤثر بر سالمندی موفق بسیار تأثیرگذار است. این امر باعث شده تا اندازهگیری این شاخص همواره ابهاماتی داشته باشد. بااینحال در این مطالعه سعی شده تا از پرکاربردترین و جامعترین ابعاد سالمندی موفق جهت اندازهگیری آن استفاده شود. از طرف دیگر، تعریف سالمندی موفق با گذشت زمان گسترش یافته و ابعاد جدیدتری به تعریف و اندازهگیری آن اضافه شده است [24]. علت اینکه موضوع سالمندی موفق در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است، جذابیت خود اصطلاح و اهمیت موضوع سالمندی در دنیای مدرن است. این امر همچنین ناشی از بازتاب خوشبینی فزاینده در خود رشته سالمندشناسی است. سالمندی موفق از مفاهیم مهم قلمروی سالمندی محسوب میشود و فرایندی است که فرد در آن خود را برای سازش و تطابق مناسب با تغییرات ناشی از سالمندی و متکی نبودن به دیگران تنظیم میکند. سالمندی موفق پیرو یک الگوی و راهبرد خاص نیست، زیرا هر سالمندی از مسیرهای مختلف آن را میپیماید و به پیامدها و موفقیتها به اشکال متنوعی منجر میشود [25].
نتایج مطالعه نشان داد 6/19 درصد از افراد موردمطالعه به سالمندی موفق دست یافتند. این نتایج مشابه نتایج مطالعه قبلی درمورد سالمندی موفق بود که در میان افراد مسن کره جنوبی انجام شد که گزارش داد 56/19از افراد به سالمندی موفق دست یافتند [26]. همچنین مطالعه استرابریج و همکاران نشان داد این فراوانی در ایالات متحده حدود 19 درصد است [15]. بااینحال، مطالعات انجامشده نشان میدهد شیوع سالمندی موفق از حدود 11 درصد تا بیش از 30 درصد در نوسان بود [21]. میزان سالمندی موفق براساس تحقیقات بیشتر به این دلیل متفاوت بود که معیارهای تعیین سالمندی موفق با یکدیگر متفاوت بودند. بنابراین، یک مفهوم توافقشده از سالمندی موفق باید استنباط شود تا بهطور دقیق این مفهوم را منعکس کند.
تعیینکنندههای اجتماعیاقتصادی سالمندی موفق در این مطالعه مشابه مطالعات پیشین است که نشان میدهد سالمندی موفق در سالمندان ایرانی تحت تأثیر سن، سطح تحصیلات، مصرف دخانیات و فعالیت بدنی و ورزش است. همانطور که انتظار میرود و مطالعات دیگر نیز تأیید میکنند، با افزایش سن، کیفیت زندگی و بهویژه سطح سالمندی موفق سالمندان کاهش مییابد [27]. این نتایج ممکن است مرتبط با افزایش سطح وابستگی با افزایش سن باشد. بهعلاوه، در سنین بالا بروز ناتوانی بارزتر بوده و بهصورت کاهش فعالیت جسمی و محدودیتهای جسمی ظاهر میشود و احتمال ابتلا به بیماریهای مزمن بهویژه بیماریهای قلبیعروقی در سالمندان نیز افزایش مییابد که موجب کاهش کیفیت زندگی در سالمندان میشود [28].
در اکثریت مطالعات، سطح تحصیلات تأثیر مثبت بر کیفیت زندگی ازجمله سالمندی موفق دارد. این ارتباط مثبت بین سطح تحصیلات و سالمندی موفق را میتوان به این امر نسبت داد که سطوح بالاتر تحصیلات، باعث فرصتهای شغلی بهتر و همچنین امنیت اقتصادی میشود. تحصیلات بهطور مستقیم ازطریق بهبود رفتارها و سبک زندگی سالم و بهطور غیرمستقیم ازطریق فراهم آوردن فرصت شغلی بهتر، فرد سالمند را در معرض ناتوانیهای کمتر، وضعیت اقتصادی، اجتماعی، تغذیه و مسکن بهتر قرار خواهد داد و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بهتری ایجاد خواهد کرد. تحصیلات بالاتر فرصتها را برای انتخاب گزینههای موجود افزایش میدهد. از سوی دیگر، افراد مسن تحصیلکردهتر بهتر میتوانند فرصتهای موجود خود را بهینه کنند. این یافته با یافتهها بسیاری از مطالعات همخوانی دارد [29]. بنابراین، میتوان گفت تحصیلات پتانسیل و شایستگی فرد سالمند را در اکثر زمینهها ارتقا میبخشد که نهایتاً باعث بهبود کیفیت زندگی آنها میشود. در بعضی مطالعات داخلی و خارجی رابطه معنیداری بین سطح تحصیلات و سالمندی موفق مشاهده نشده است.
عوامل رفتاری سبک زندگی مانند فعالیت بدنی و استعمال دخانیات از مهمترین عوامل کیفیت زندگی سالمندان است. در این مطالعه پاسخدهندگانی که هرگز سیگار نکشیده بودند نیز در مقایسه با سیگاریهای فعلی دوران سالمندی موفقتری داشتند. یافتههای این مطالعه منطبق با مطالعات قبلی بود [30]. باید توجه داشت که تغییرات در رفتارهای سلامتی ممکن است به زمان طولانیتری نیاز داشته باشد تا پیشرفتهای قابلتوجهی در سالمندی موفق ایجاد کند. بهطور گسترده گزارش شده است که سیگار مضر است و علت بیماریهای مزمن بسیاری است. افرادی که بیش از 20 بسته در سال سیگار کشیده بودند، نسبت به افرادی که هرگز سیگار نکشیده بودند، در معرض ضعف بیشتری بودند [31]. از سوی دیگر، به نظر میرسد افرای که استعمال دخانیات دارند از حمایت اجتماعی کمتری برخوردار بودند (یعنی زندگی با خانواده) و روابط اجتماعی محدودتری نیز دارند. بهعلاوه، به نظر میرسد ورزش کردن تأثیر بلندمدتی بر درک افراد از سلامتی داشته باشد و یک عنصر ضروری برای سالمندی موفق است. احتمال بیشتری دارد که افرادی که فعالیت بدنی دارند سبک زندگی سالمتری داشته باشند و از سیگار کشیدن یا زیادهروی در نوشیدن الکل اجتناب کنند [32]. علاوهبراین، رفتار بیتحرک و فعالیت بدنی هر دو بهعنوان پیشبینیکننده مستقل هم سالمندی سالم و هم سالمندی موفق شناخته شدهاند [33]. سالمندانی که فعالیت بدنی دارند، نسبت به کسانی که فعالیت بدنی کمتری انجام میدهند و یا اصلاً فعالیتی ندارند، کمتر دچار مشکل جسمی هستند. همچنین سالمندانی که فعالیت بدنی خود را در یک دوره 7 ساله افزایش دادند، احتمال بیشتری دارد که مشارکت اجتماعی خوبی داشته باشند. بسیاری از انواع مشارکت اجتماعی برای شرکت در فعالیتها نیاز به عملکرد فیزیکی خوب دارند و افزایش فعالیتهای بدنی معمولاً برای عملکرد بدنی مفید است [34].
نتیجهگیری
نکته کلیدی مستخرج از این مطالعه این است که رفتارهای پرخطر و سبک زندگی سهم مهمی از تغییرات شاخص سالمندی موفق را تبیین میکند. این روابط از این نظر که بهبود و ارتقای سبک زندگی میتواند به بهبود این شاخص در کشور کمک کند میتواند امیدوارکننده باشد. برعکس از این منظر که تداوم روند گذشته نشاندهنده اهمیت فزاینده رفتارهای منتسب به سبک زندگی است و رفتارهای منتسب به سبک زندگی را فراوانتر و گستردهتر خواهد کرد، هشداردهنده و ناامیدکننده است. مدیریت بخشهای مختلف جامعه (اجتماعی، سلامت، فرهنگی و غیره) چه در سطوح عالی و چه در سطوح میانی مکلف به انتخاب مسیری هستند، که ممکن است عاقبتی امیدوارکننده و یا ناامیدکننده داشته باشد.
تغییرات در رفتارهای سلامتی نیازمند زمان طولانی است تا بتواند پیشرفتهای قابلتوجهی در وضعیت سالمندی موفق و بهطورکلی سالمندی موفق ایجاد کند. بنابراین پیشنهاد میشود افزایش فعالیت بدنی، ترک سیگار و مواد مخدر برای افراد مسن ایرانی بهمنظور رسیدن به سالمندی موفق افزایش یابد. روشهای در دسترس برای ارائه اطلاعات بهداشتی درمورد نحوه ترویج رفتارهای سالم برای افراد سالمند در نظر گرفته شود که ازجمله آن میتوان به برنامههای تلویزیونی، فعالیتهای آموزشی بهداشتی یا ارائه کتابچههایی درباره آمادهسازی سالمندی موفق اشاره کرد. آموزش ارتقای سلامت و سواد سلامت درمورد سبک زندگی سالم نیز باید برای نسلهای جوانتر ارائه شود.
ازجمله محدودیتها و نقاط ضعف مطالعه حاضر این بود که اطلاعات بهدستآمده جهت تعیین ابعاد سالمندی موفق براساس خوداظهاری و گزارش شخصی افراد سالمند بوده که ممکن است باعث تخمین در برآورد تأثیر کمتر یا بیشتر از حد برخی از ابعاد شود. بهعلاوه، به علت حساسیتهای موجود به سؤالات مربوط به وضعیت اقتصادی پاسخگویان، بهویژه سؤال مرتبط با درآمد، نسبت بالایی از این سؤال بیپاسخ مانده و یا گزارش نادرست و غیرمعقولی ارائه شده بود. بنابراین بهناچار این سؤال از پرسشنامه و تحلیل نتایج حذف شد. همچنین به دلیل شرایط جسمانی و روحی سالمندان موردمطالعه، پژوشگر قادر به استفاده از پرسشنامه طولانی و درنتیجه کسب اطلاعات بیشتر و جزئیتری نبود.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
کلیه مراحل و روند اجرایی این مطالعه، پس از دریافت کد اخلاق (IR.4001790) از کمیته اخلاق مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور اجرا شد.
حامی مالی
مطالعه حاضر برگرفته از طرح پژوهشی با عنوان «تعیینکنندههای سالمندی موفق در شهر تهران» است که با حمایت مالی صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران انجام شده است.
مشارکت نویسندگان
ایده اولیه، نگارش نسخه اولیه، جمع آوری دادهها: محمد ساسانیپور؛ روششناسی، تجزیهوحلیل دادهها و ویرایش نسخه نهایی: سعیده شهبازین.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مطالعه تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
از راهنمایی و پیشنهادات ارزشمند جناب آقای دکتر مجید کوششی در انجام این مطالعه کمال قدردانی را داریم.
جمعیت سالمند در سراسر جهان بهسرعت در حال رشد است. با وجود اینکه درحالحاضر تنها کشورهای توسعهیافته با پدیده سالخوردگی جمعیت روبهرو شدهاند، اما باتوجهبه افزایش امید زندگی و کاهش میزان باروری در همه کشورهای دنیا، این پدیده به پدیدهای فراگیر در جهان تبدیل خواهد شد [1].
ایران نیز بهعنوان یک جامعه درحالتوسعه، در حال روبهرو شدن با این پدیده است. طی 6 دهه گذشته رشد جمعیت سالمند بهآرامی افزایش داشته است و در دهههای آینده شتاب بالایی میگیرد. بهطوریکه جمعیت 60 سال و بالاتر کشور از 4/7 میلیون در سال 1395 به 4/33 میلیون نفر در سال 1435 افزایش خواهد یافت [2]. سالخوردگی جمعیت، چالشهای چندبعدی را در سطوح فردی، اجتماعی و ملی ایجاد میکند. ازجمله این چالشها میتوان بهطور خاص به افزایش استفاده از خدمات مراقبتهای بهداشتی و هزینههای اقتصادی مراقبتها برای افراد و جامعه اشاره کرد. توسعه و اجرای استراتژیهایی برای به حداکثر رساندن توانایی عملکردی در سنین بالاتر و رسیدن به سالمندی موفق، یک راهحل بالقوه برای کاستن چنین پیامدهایی است [3]. برایناساس، افزایش سریع جمعیت سالخورده، تغییر دیدگاه نسبت به سالمندی را ضروری کرده است. بهعبارتدیگر، باید از دیدگاه منفی (سالمندی همراه با بیماری، ضعف و از دست دادن کارکردها) پرهیز کرد و بیشتر بر روی سالمندی سالم و بهبود کیفیت زندگی در دوران سالمندی تمرکز کرد [4]. ازاینرو مفهوم سالمندی موفق در اتخاذ دیدگاه مثبت نسبت به سالمندی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
مفهوم سالمندی موفق درزمینه سالمندشناسی را هاویگرست مطرح کرد که توجه را به نیاز به تحقیق در این زمینه جلب کرد. ازنظر هاویگرست، سالمندی موفق اساساً مربوط به رضایت از زندگی و شادی در سطح فردی و بهزیستی ذهنی بود [5]. او سالمندی موفق را بهعنوان افزودن سالهای عمر و جلب رضایت از زندگی تعریف کرد. سپس ویلیامز و ویرتز، سالمندی موفق را بهعنوان رضایت از زندگی، مشارکت اجتماعی، احساس خوب نسبت به خود و رفتار براساس ارزشها و باورهای خود تعریف کردند [6].
در سال 1987، رو و همکاران یک تعریف بسیار بحثبرانگیز از سالمندی موفق ارائه میدهند که همچنان منبع بحثهای مهم در ادبیات سالمندشناسی است [7]. مطالعه رو و همکاران، باعث علاقه وافر محققان به مطالعه سالمندی موفق شد و این موضوع را به موضوعی مهم در مطالعه سالمندشناسی معاصر تبدیل کرد. همچنین مدل پیشنهادی آنها برای سالمندی موفق، به پیشرفتهای قابلتوجهی در مطالعات تجربی مربوط به عوامل تعیینکننده سالمندی موفق منجر شد. آنها 3 عنصر عمده و وابسته به هم برای سالمندی موفق ارائه دادند: مردم باید از بیماریها و ناتوانیهای مرتبط با بیماریها، برای مثال ازطریق انطباق با یک سبک زندگی سالمتر، جلوگیری کنند، حفظ ظرفیت کارکردی فیزیکی و شناختی و مشارکت فعال در زندگی [7]. با وجود تمام تحقیقات انجامشده، هنوز هیچ تعریف استانداردی از سالمندی موفق وجود ندارد. در بررسی ادبیات سالمندی موفق، دپ و جست دریافتند در 28 مطالعه درزمینه سالمندی موفق، 29 تعریف مختلف از سالمندی موفق ارائهشده است که شامل هر 2 بعد عینی براساس معیارهای تعیینشده توسط محققان و ارزیابی ذهنی توسط خود افراد سالمند بود [8].
علیرغم تغییر جمعیتیای که در کشورهای درحالتوسعه اتفاق میافتد، بسیاری از آنچه درحالحاضر درمورد سالمندی موفق شناخته شده است، از مطالعات انجامشده در کشورهای پردرآمد حاصلشده است [9]. بااینحال، عوامل تعیینکننده سالمندی موفق ممکن است در کشورهای با درآمد کم و متوسط، مانند ایران، با کشورهای با درآمد بالا متفاوت باشد. باتوجهبه اینکه بافت فرهنگی جامعه ایران با کشورهای توسعهیافته با درآمد بالا متفاوت است، ابعاد و عوامل مؤثر بر سالمندی موفق در ایران میتواند با چارچوبهای سالمندی موفق منتشرشده متفاوت باشد. بنابراین، هدف اصلی این مطالعه شناسایی فراوانی سالمندی موفق و عوامل مؤثر بر آن در شهر تهران است که بالاترین تعداد سالمندان در کشور را به خود اختصاص داده است.
روش بررسی
این مطالعه بهصورت مقطعی در سال 1401 در شهر تهران و بر روی 637 سالمند 60 سال و بیشتر انجامشده است. برای محاسبه اندازه نمونه از فرمول کوکران و با فرض بیشترین پراکندگی متغیرهای موردمطالعه (5/0=P)، احتساب خطای نمونهگیری حداکثر 5 درصد و دقت احتمالی 05/0 استفاده شده است فرمول شماره 1):
1.
Z 0/975:t2: توزیع نرمال استاندارد (برابر 96/1)، P: مقدار مفروض نسبت موردنظر، d خطای نسبی برآورد، N: اندازه جامعه آماری.
دقت احتمالی یک برآوردکننده در طرح نمونهای تصادفی ساده با نمونهای به حجم n معمولاً با دقت احتمالی همان برآوردکننده در طرح نمونهای که از نمونهای با همان حجم از طرح نمونهای دیگری مثلاً خوشهای حاصل میشود، متفاوت است. برهمین اساس اصطلاح اثر طرح مطرح شد. اثر طرح بهسادگی نسبت واریانس برآوردکننده در یک طرح نمونهای خاص، بر واریانس همان برآوردکننده در طرح نمونهای تصادفی ساده است [10] (فرمول شماره 2).
2. Def =
در اینجا، صورت کسر، واریانس میانگین یک صفت در طرح نمونهگیری پیچیده با تعداد نمونه n و مخرج کسر، واریانس میانگین یک صفت در طرح نمونهگیری تصادفی ساده با همان تعداد نمونه است. در طرحهای نمونهگیری پیچیده، مانند خوشهای چندمرحلهای، فرمولهای واریانس نمونهای معمولاً پیچیدهتر از نمونهگیری تصادفی ساده است. میتوان این پیچیدگیها را ازطریق اثر طرح حل کرد و حجم مورد نیاز نمونه را در این نمونهگیری ها ازطریق فرمولهای ساده تصادفی برآورد کرد [11]. در این تحقیق اثر طرح برابر با 6/1 در نظر گرفته شده است. از طرفی، باتوجهبه مسائلی، مانند پرسشنامههای دارای خطا در اینجا، ضریب تعدیل بیپاسخی برابر با 05/0 درنظر گرفته شده است. در نتیجه درصورتیکه n برآورد حجم نمونه در روش نمونهگیری خوشهای باشد و n0 برآورد حجم نمونه در طرح نمونه تصادفی ساده، Def اثر طرح و NR نیز ضریب تعدیل بیپاسخی است، پس (فرمول شماره 3):
3. N= def. * n0 * NR
درنتیجه در این طرح پژوهشی حجم نمونه براساس حجم نمونه اولیه محاسبهشده ازطریق فرمول کوکران یعنی 384 نفر، اثر طرح 6/1 و ضریب تعدیل بیپاسخی 0/05 برابر با 645 نفر خواهد بود که با حذف پرسشنامههای دارای اریب، 637 پرسشنامه بررسی شد.
این افراد ازطریق نمونهگیری خوشهای چندمرحلهای در مناطق 22 گانه شهر تهران انتخاب شدند. در این مطالعه، طرح پژوهشی صادقی و همکاران تحت عنوان «الگوی فضایی نابرابری توسعه در مناطق 22 گانه کلانشهر تهران» مبنای تصمیمگیری انتخاب مناطق در شهر تهران قرار گرفت [12]. در این طرح طبق دادههای سرشماری 1395، مناطق شهر تهران براساس متغیرهای اجتماعیاقتصادی و جمعیتی نشاندهنده سطح توسعه، رتبهبندی شدهاند. برایناساس 5 منطقه براساس سطح توسعه انتخاب شدند. تعداد جمعیت نمونه در هر منطقه، باتوجهبه توزیع جمعیت و سهم جمعیتی آن منطقه مشخص شده است. در ادامه، از هر منطقه 3 محله بهطور تصادفی انتخاب شدند. سپس در هر محله بلوکها انتخاب شدند و با افراد سالمند 60 ساله و بالاتر ساکن در آن بلوک مصاحبه شد. دادهها با استفاده از مصاحبه حضوری توسط پرسشگرهای آموزشدیده و پس از کسب رضایت آگاهانه از همه شرکتکنندگان جمعآوری شد. این مطالعه مورد تأیید کمیته اخلاق پژوهشی مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور قرار گرفته است.
در مطالعه حاضر مفهوم سالمندی موفق و ابعاد آن براساس مدل سالمندی موفق روو وکان که بیشترین اجماع درمورد آن وجود دارد، انتخاب شد که شامل 3 بُعد است (تصویر شماره 1): نبود بیماری و معلولیت، حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی و مشارکت در زندگی [7].
نبود بیماری و معلولیت: در این حوزه سؤالاتی در رابطه با انواع بیماری و تضعیف اندامها مطرح شد. به پاسخدهندگان فهرستی از بیماری مزمن، مانند فشار خون بالا، دیابت و بیماریهای قلبی ارائه شد و از آنها خواسته شد که بیماریهای خود را شناسایی کنند [4-13، 14] . سؤالاتی که تضعیف اندامها را اندازهگیری میکنند شامل مواردی مانند وضعیت شنیداری و بینایی بود [13].
حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی: این حوزه به حفظ توانایی انجام فعالیتهای روزانه ازجمله پیادهروی، غذا خوردن، لباس پوشیدن یا حمام کردن بدون کمک دیگران مربوط میشود. علاوهبراین، این حوزه شامل حفظ عملکرد شناختی است. شرکتکنندگان ازنظر محدودیت در فعالیتهای زندگی روزانه و فعالیتهای ابزاری زندگی روزانه ارزیابی شدند [13، 15-17]. این فعالیتها شامل مواردی همچون بلند کردن اجسام با وزن 5 کیلوگرم، پیادهروی، راه رفتن تا 2 یا 3 پله و سوار شدن به اتوبوس بهتنهایی است. عملکرد شناختی با استفاده از توانایی برای شمارش و استفاده از پول و مصرف داروهای روزانه اندازهگیری شد [13].
مشارکت در زندگی: این حوزه به مشارکت در رفتارهای مولد اشاره دارد. این بُعد از سالمندی موفق با سؤال درمورد مشارکت در فعالیتهای اجتماعی و داوطلبانه، مشارکت در فعالیتهای مذهبی و اشتغال اندازهگیری شد [16-18].
معیار تعیین سالمندی موفق
در این مطالعه، جهت نیل به هدف، ابتدا سالمندان براساس موضوع موردبررسی، یعنی سالمندی موفق، به 2 گروه سالمندان موفق و سالمندان ناموفق که در برخی مطالعات به سالمندان عادی نیز از آنان یاد میشود، تقسیم شدند. برای این منظور، سالمندانی که تمام معیارهای 3 مؤلفه اصلی در مدل سالمندی موفق را برآورده کردند، بهعنوان سالمندان موفق در نظر گرفته شدند. این معیار از سالمندی موفق براساس مطالعات قبلی عملیاتی شده است که ابعاد آن در جدول شماره 1 نیز آمده است. برایناساس، سالمندانی که بیماری مزمن و اختلال در سلامتی نداشته باشند [4، 19-22]، توانایی انجام فعالیتهای روزمره بهتنهایی داشته باشند، توانایی شمارش پول و استفاده از دارو را بهتنهایی داشته باشند [19-21] و 3 مورد از 4 مؤلفه مشارکت در زندگی را کسب کرده باشند [4]، بهعنوان سالمندان موفق در نظر گرفته شدند. براساس این معیار، 5/42 درصد از افراد دارای معیار سلامت جسمی بوده، 1/85 درصد دارای معیار حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی و 1/45 درصد نیز دارای امتیاز لازم در معیار مشارکت در زندگی بودند. نتیج بررسی افرادی که دارای هر 3 معیار مذکور را داشته باشند نشان داد تنها 6/19 درصد سالمندان موردمطالعه، دارای سالمندی موفقی بودند و 4/80 درصد در دسته سالمندان معمولی یا ناموفق قرار گرفتند. از بین 3 شاخص بررسیشده در نمونه 637 نفری، بالاترین امتیاز مربوط به بُعد حفظ عملکرد فیزیکی و شناختی بود. بهطوریکه حدود 85 درصد آنها، امتیاز لازم در این بعد را کسب کردند.
قبل از انجام پیمایش و اجرای پرسشنامه، ملاحظات اخلاقی مرتبط با محرمانه بودن اطلاعات در نظر گرفته شد. برهمیناساس، پس از توضیح اهداف پژوهش برای سالمندان و کسب رضایت آگاهانه، به آنان در رابطه با محرمانه ماندن و عدم افشای اطلاعات آنها اطمینان خاطر داده شد. به این منظور پرسشنامهها بدون نام تکمیل شد و آن دسته از سالمندانی که تمایل به شرکت در مطالعه نداشتند، از مطالعه خارج شدند. همچنین از کمیته اخلاق مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور، کد اخلاق (IR. 4001790) اخذ شد. دادههای جمعآوریشده با استفاده از نرمافزارهای اکسل و SPSS نسخه 22 دادهآمایی شدند. به این صورت که پس از تکمیل پرسشنامهها اطلاعات وارد نرمافزار SPSS تحت ویندوز شد. تفاوت در سالمندی موفق توسط متغیرها با استفاده از آزمون x2 شناسایی شد. تجزیهوتحلیل رگرسیون لجستیکی چندمتغیره برای شناسایی عوامل مؤثر بر سالمندی موفق انجام شد. تمام مقادیر 0/05>P برای نشان دادن معناداری آماری در نظر گرفته شد.
یافتهها
تعداد جمعیت نمونه موردبررسی برابر با 637 سالمند 60 ساله و بالاتر در مناطق 22 گانه شهر تهران بود. بررسی ویژگیهای جمعیتشناختی سالمندان موردبررسی نشان داد 6/49 درصد از جمعیت نمونه را مردان و 4/50 درصد را زنان تشکیل دادهاند. میانگین سنی افراد شرکتکننده برابر با 2/69 سال با انحراف معیار 5/7 سال بود. پراکندگی گروههای سنی نشان داد تقریب 58 درصد افراد موردمطالعه کمتر از 70 سال و حدود 42 درصد نیز بیشتر از 70 سال بودند. همانطور که جدول شماره 2 وضعیت تأهل سالمندان موردبررسی را نشان میدهد، 74 درصد از آنها متأهل، حدود 24 درصد از آنها بیوه و مطلقه بودند و بقیه آنها اظهار کردند که مجرد هستند. ازنظر سطح تحصیلات نیز یافتههای تحقیق حاکی از وجود 25 درصد سالمندان بیسواد، 40 درصد دارای سطح سواد ابتدایی تا دبیرستان و حدود 33 درصد نیز دارای تحصیلات دیپلم و دانشگاهی بودند. سایر ویژگیها، مانند وضعیت فعالیت بدنی افراد (ورزش)، نوع مالکیت مسکن، بیمه و مواردی دیگر نیز مورد پرسش بوده است که نتیجه آنها در جدول شماره 2 مشاهده میشود.
جهت نیل به هدف مطالعه، یعنی بررسی تعیینکنندههای سالمندی موفق در شهر تهران در ادامه تأثیرگذاری و میزان تأثیر هر یک از عوامل موردبررسی در این مطالعه بر موفقیت سالمندی بررسی شد. مجموع متغیرهایی که در جدول شماره 2 به آن اشاره شد، بهعنوان متغیرهای پیشبین وارد مطالعه شدند. در مرحله نخست و قبل از بررسی رگرسیون لجستیک، تلاش شد همبستگی دوجانبه بین متغیرهای مستقل و متغیر موردمطالعه یعنی سالمندی موفق، بررسی شود. نتایج آزمون کایدو (x2) نشان میدهد از بین متغیرهای موردمطالعه، تنها مالکیت مسکن با ضریب همبستگی 1/0 و سطح معنیداری بیشتر از 05/0، رابطه معنیداری با سالمندی موفق نداشته است. بهعبارتی، مالکیت مسکن نمیتواند تأثیری روی موفق یا ناموفق بودن سالمندی داشته باشد. اما از بین عوامل تأثیرگذار که دارای سطح معنیداری قابلقبولی بودند، متغیرهای ترتیبات زندگی، تحصیلات و سن با سطح معنیداری کمتر از 001/0، بیشترین تأثیر را بر سالمندی موفق دارند (جدول شماره 3).
براساس ضرایب کایدو بهدستآمده، ترتیبات زندگی فرد سالمند دارای تأثیری به اندازه 4/57 بر سالمندی موفق افراد است. در کنار این متغیر، سطح تحصیلات نیز به واسطه آگاهی و احتمالاً سبک زندگی افراد، تأثیر قابلتوجهی بر سالمندی موفق افراد دارد.
برای تحلیل چندمتغیره دادهها، باتوجهبه دو سطحی بودن متغیر سالمندی موفق از مدل رگرسیون لجستیک استفاده شده است. نتایج حاصل از این مدل در جدول شماره 4 ارائه شده است. مدل رگرسیون لجستیک برای متغیرهای کیفی و طبقهبندیشده، با در نظر گرفتن یک طبقه مرجع برای مقایسه، برازش داده شده است. سطح در نظرگرفتهشده برای مبنای مقایسه بهعنوان گروه مرجع در هر متغیر مشخص شده است.
در جدول شماره 4 تمام متغیرها باتوجهبه کنترل آثار متقابل تأثیرگذاربر آنها، در مدل تحلیلی رگرسیون لجستیک گزارش شدند. نتایج رگرسیون لجستیک چندمتغیره، نشان میدهد که متغیرهای سن، سطح تحصیلات، مصرف مواد مخدر و ورزش کردن ازلحاظ آماری اختلاف معنیداری دارند. درحالیکه متغیرهای جنس، وضع تأهل، ترتیبات زندگی، وضعیت اشتغال و پوشش بیمه که در رابطه دو متغیره، تأثیر معنی داری بر سالمندی موفق داشتند، در مدل رگرسیون لجستیک ، از متغیرهای معنیدار حذف شدهاند.
باتوجهبه مقدار نسبت شانس، برای متغیرهای مدل در جدول شماره 4، متغیر سن با نسبت شانس برابر با 82/1 نشاندهنده شانس بالاتر سالمندی موفق در میان سالمندان کمتر از 70 سال در مقایسه با سالمندان 70 ساله و بالاتر است. همچنین در متغیر تحصیلات نیز نسبت شانس سالمندی موفق در میان سالمندان دارای تحصیلات دیپلم و دانشگاهی، 4/3 برابر بیشتر از سالمندان بیسواد بوده است. این نسبت برای سالمندان دارای تحصیلات ابتدایی تا دبیرستان 9/2 برابر بیشتر از سالمندان بیسواد به دست آمده است. بررسی وضعیت مصرف مواد مخدر نشان داد عدم مصرف مواد مخدر به اندازه 9/1 شانس داشتن سالمندی موفق را افزایش میدهد. میزان ورزش و فعالیت بدنی نیز نشان داد سالمندانی که بهصورت روزانه ورزش میکنند به اندازه 44/2 برابر و سالمندانی که بهصورت هفتگی و ماهانه فعالیت ورزش دارنند 87/1 برابر بیشتر از سالمندانی که اصلاً فعالیت و ورزش ندارند، شانس سالمندی موفق بیشتری را دارند.
بحث
در مطالعه حاضر، عوامل مؤثر بر سالمندی موفق سالمندان شهر تهران بررسی شد. با وجود تمام تحقیقات انجامشده، هنوز هیچ تعریف استانداردی از سالمندی موفق وجود ندارد. درواقع، تعریف سالمندی موفق همچنان یک چالش بزرگ است. به نظر میرسد که در هر رشتهای، مثلاً تحقیقات زیست پزشکی یا روانشناسی، هدف این بوده است که مفهوم را در چارچوب علایق خود تعریف کنند. به همین دلیل، این مطالعات همچنین نتایج متفاوتی درمورد سالمندی موفق داشته است. به همین علت، برخی از محققان تلاش کردهاند مترادفهایی را برای سالمندی موفق بیابند که تعریف یا کاربرد تجربی آن آسانتر است، مانند سالمندی مولد، سالمندی مثبت، سالمندی فعال، سالمندی خوب، سالمندی مستقل و سالمندی سالم [23]. بااینحال، هریک از این اصطلاحات توصیف خاص خود را در ادبیات علمی دارد. بنابراین معیارهای اندازهگیری برای سالمندی موفق بهطور گستردهای در مطالعات متفاوت است که عمدتاً نشاندهنده نقطهنظر متفاوت محققان است. بنابراین اینکه از چه دیدگاهی به مسئله پرداخته شود و چه ابعادی برای سالمندی موفق در نظر گرفته شود بر شناخت عوامل مؤثر بر سالمندی موفق بسیار تأثیرگذار است. این امر باعث شده تا اندازهگیری این شاخص همواره ابهاماتی داشته باشد. بااینحال در این مطالعه سعی شده تا از پرکاربردترین و جامعترین ابعاد سالمندی موفق جهت اندازهگیری آن استفاده شود. از طرف دیگر، تعریف سالمندی موفق با گذشت زمان گسترش یافته و ابعاد جدیدتری به تعریف و اندازهگیری آن اضافه شده است [24]. علت اینکه موضوع سالمندی موفق در سالهای اخیر توجه زیادی را به خود جلب کرده است، جذابیت خود اصطلاح و اهمیت موضوع سالمندی در دنیای مدرن است. این امر همچنین ناشی از بازتاب خوشبینی فزاینده در خود رشته سالمندشناسی است. سالمندی موفق از مفاهیم مهم قلمروی سالمندی محسوب میشود و فرایندی است که فرد در آن خود را برای سازش و تطابق مناسب با تغییرات ناشی از سالمندی و متکی نبودن به دیگران تنظیم میکند. سالمندی موفق پیرو یک الگوی و راهبرد خاص نیست، زیرا هر سالمندی از مسیرهای مختلف آن را میپیماید و به پیامدها و موفقیتها به اشکال متنوعی منجر میشود [25].
نتایج مطالعه نشان داد 6/19 درصد از افراد موردمطالعه به سالمندی موفق دست یافتند. این نتایج مشابه نتایج مطالعه قبلی درمورد سالمندی موفق بود که در میان افراد مسن کره جنوبی انجام شد که گزارش داد 56/19از افراد به سالمندی موفق دست یافتند [26]. همچنین مطالعه استرابریج و همکاران نشان داد این فراوانی در ایالات متحده حدود 19 درصد است [15]. بااینحال، مطالعات انجامشده نشان میدهد شیوع سالمندی موفق از حدود 11 درصد تا بیش از 30 درصد در نوسان بود [21]. میزان سالمندی موفق براساس تحقیقات بیشتر به این دلیل متفاوت بود که معیارهای تعیین سالمندی موفق با یکدیگر متفاوت بودند. بنابراین، یک مفهوم توافقشده از سالمندی موفق باید استنباط شود تا بهطور دقیق این مفهوم را منعکس کند.
تعیینکنندههای اجتماعیاقتصادی سالمندی موفق در این مطالعه مشابه مطالعات پیشین است که نشان میدهد سالمندی موفق در سالمندان ایرانی تحت تأثیر سن، سطح تحصیلات، مصرف دخانیات و فعالیت بدنی و ورزش است. همانطور که انتظار میرود و مطالعات دیگر نیز تأیید میکنند، با افزایش سن، کیفیت زندگی و بهویژه سطح سالمندی موفق سالمندان کاهش مییابد [27]. این نتایج ممکن است مرتبط با افزایش سطح وابستگی با افزایش سن باشد. بهعلاوه، در سنین بالا بروز ناتوانی بارزتر بوده و بهصورت کاهش فعالیت جسمی و محدودیتهای جسمی ظاهر میشود و احتمال ابتلا به بیماریهای مزمن بهویژه بیماریهای قلبیعروقی در سالمندان نیز افزایش مییابد که موجب کاهش کیفیت زندگی در سالمندان میشود [28].
در اکثریت مطالعات، سطح تحصیلات تأثیر مثبت بر کیفیت زندگی ازجمله سالمندی موفق دارد. این ارتباط مثبت بین سطح تحصیلات و سالمندی موفق را میتوان به این امر نسبت داد که سطوح بالاتر تحصیلات، باعث فرصتهای شغلی بهتر و همچنین امنیت اقتصادی میشود. تحصیلات بهطور مستقیم ازطریق بهبود رفتارها و سبک زندگی سالم و بهطور غیرمستقیم ازطریق فراهم آوردن فرصت شغلی بهتر، فرد سالمند را در معرض ناتوانیهای کمتر، وضعیت اقتصادی، اجتماعی، تغذیه و مسکن بهتر قرار خواهد داد و کیفیت زندگی مرتبط با سلامت بهتری ایجاد خواهد کرد. تحصیلات بالاتر فرصتها را برای انتخاب گزینههای موجود افزایش میدهد. از سوی دیگر، افراد مسن تحصیلکردهتر بهتر میتوانند فرصتهای موجود خود را بهینه کنند. این یافته با یافتهها بسیاری از مطالعات همخوانی دارد [29]. بنابراین، میتوان گفت تحصیلات پتانسیل و شایستگی فرد سالمند را در اکثر زمینهها ارتقا میبخشد که نهایتاً باعث بهبود کیفیت زندگی آنها میشود. در بعضی مطالعات داخلی و خارجی رابطه معنیداری بین سطح تحصیلات و سالمندی موفق مشاهده نشده است.
عوامل رفتاری سبک زندگی مانند فعالیت بدنی و استعمال دخانیات از مهمترین عوامل کیفیت زندگی سالمندان است. در این مطالعه پاسخدهندگانی که هرگز سیگار نکشیده بودند نیز در مقایسه با سیگاریهای فعلی دوران سالمندی موفقتری داشتند. یافتههای این مطالعه منطبق با مطالعات قبلی بود [30]. باید توجه داشت که تغییرات در رفتارهای سلامتی ممکن است به زمان طولانیتری نیاز داشته باشد تا پیشرفتهای قابلتوجهی در سالمندی موفق ایجاد کند. بهطور گسترده گزارش شده است که سیگار مضر است و علت بیماریهای مزمن بسیاری است. افرادی که بیش از 20 بسته در سال سیگار کشیده بودند، نسبت به افرادی که هرگز سیگار نکشیده بودند، در معرض ضعف بیشتری بودند [31]. از سوی دیگر، به نظر میرسد افرای که استعمال دخانیات دارند از حمایت اجتماعی کمتری برخوردار بودند (یعنی زندگی با خانواده) و روابط اجتماعی محدودتری نیز دارند. بهعلاوه، به نظر میرسد ورزش کردن تأثیر بلندمدتی بر درک افراد از سلامتی داشته باشد و یک عنصر ضروری برای سالمندی موفق است. احتمال بیشتری دارد که افرادی که فعالیت بدنی دارند سبک زندگی سالمتری داشته باشند و از سیگار کشیدن یا زیادهروی در نوشیدن الکل اجتناب کنند [32]. علاوهبراین، رفتار بیتحرک و فعالیت بدنی هر دو بهعنوان پیشبینیکننده مستقل هم سالمندی سالم و هم سالمندی موفق شناخته شدهاند [33]. سالمندانی که فعالیت بدنی دارند، نسبت به کسانی که فعالیت بدنی کمتری انجام میدهند و یا اصلاً فعالیتی ندارند، کمتر دچار مشکل جسمی هستند. همچنین سالمندانی که فعالیت بدنی خود را در یک دوره 7 ساله افزایش دادند، احتمال بیشتری دارد که مشارکت اجتماعی خوبی داشته باشند. بسیاری از انواع مشارکت اجتماعی برای شرکت در فعالیتها نیاز به عملکرد فیزیکی خوب دارند و افزایش فعالیتهای بدنی معمولاً برای عملکرد بدنی مفید است [34].
نتیجهگیری
نکته کلیدی مستخرج از این مطالعه این است که رفتارهای پرخطر و سبک زندگی سهم مهمی از تغییرات شاخص سالمندی موفق را تبیین میکند. این روابط از این نظر که بهبود و ارتقای سبک زندگی میتواند به بهبود این شاخص در کشور کمک کند میتواند امیدوارکننده باشد. برعکس از این منظر که تداوم روند گذشته نشاندهنده اهمیت فزاینده رفتارهای منتسب به سبک زندگی است و رفتارهای منتسب به سبک زندگی را فراوانتر و گستردهتر خواهد کرد، هشداردهنده و ناامیدکننده است. مدیریت بخشهای مختلف جامعه (اجتماعی، سلامت، فرهنگی و غیره) چه در سطوح عالی و چه در سطوح میانی مکلف به انتخاب مسیری هستند، که ممکن است عاقبتی امیدوارکننده و یا ناامیدکننده داشته باشد.
تغییرات در رفتارهای سلامتی نیازمند زمان طولانی است تا بتواند پیشرفتهای قابلتوجهی در وضعیت سالمندی موفق و بهطورکلی سالمندی موفق ایجاد کند. بنابراین پیشنهاد میشود افزایش فعالیت بدنی، ترک سیگار و مواد مخدر برای افراد مسن ایرانی بهمنظور رسیدن به سالمندی موفق افزایش یابد. روشهای در دسترس برای ارائه اطلاعات بهداشتی درمورد نحوه ترویج رفتارهای سالم برای افراد سالمند در نظر گرفته شود که ازجمله آن میتوان به برنامههای تلویزیونی، فعالیتهای آموزشی بهداشتی یا ارائه کتابچههایی درباره آمادهسازی سالمندی موفق اشاره کرد. آموزش ارتقای سلامت و سواد سلامت درمورد سبک زندگی سالم نیز باید برای نسلهای جوانتر ارائه شود.
ازجمله محدودیتها و نقاط ضعف مطالعه حاضر این بود که اطلاعات بهدستآمده جهت تعیین ابعاد سالمندی موفق براساس خوداظهاری و گزارش شخصی افراد سالمند بوده که ممکن است باعث تخمین در برآورد تأثیر کمتر یا بیشتر از حد برخی از ابعاد شود. بهعلاوه، به علت حساسیتهای موجود به سؤالات مربوط به وضعیت اقتصادی پاسخگویان، بهویژه سؤال مرتبط با درآمد، نسبت بالایی از این سؤال بیپاسخ مانده و یا گزارش نادرست و غیرمعقولی ارائه شده بود. بنابراین بهناچار این سؤال از پرسشنامه و تحلیل نتایج حذف شد. همچنین به دلیل شرایط جسمانی و روحی سالمندان موردمطالعه، پژوشگر قادر به استفاده از پرسشنامه طولانی و درنتیجه کسب اطلاعات بیشتر و جزئیتری نبود.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
کلیه مراحل و روند اجرایی این مطالعه، پس از دریافت کد اخلاق (IR.4001790) از کمیته اخلاق مؤسسه تحقیقات جمعیت کشور اجرا شد.
حامی مالی
مطالعه حاضر برگرفته از طرح پژوهشی با عنوان «تعیینکنندههای سالمندی موفق در شهر تهران» است که با حمایت مالی صندوق حمایت از پژوهشگران و فناوران انجام شده است.
مشارکت نویسندگان
ایده اولیه، نگارش نسخه اولیه، جمع آوری دادهها: محمد ساسانیپور؛ روششناسی، تجزیهوحلیل دادهها و ویرایش نسخه نهایی: سعیده شهبازین.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مطالعه تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
از راهنمایی و پیشنهادات ارزشمند جناب آقای دکتر مجید کوششی در انجام این مطالعه کمال قدردانی را داریم.
نوع مطالعه: مقاله پژوهشي |
موضوع مقاله:
بهداشت عمومی
دریافت: 1401/6/23 | پذیرش: 1401/9/1 | انتشار: 1401/10/11
دریافت: 1401/6/23 | پذیرش: 1401/9/1 | انتشار: 1401/10/11
فهرست منابع
1. Shrestha LB. Population aging in developing countries. Health Aff. 2000; 19(3):204-12. [DOI:10.1377/hlthaff.19.3.204] [PMID] [DOI:10.1377/hlthaff.19.3.204]
2. Mirzaie M, Darabi S. [Population aging in iran and rising health care costs (Persian)]. Salmand. 2017; 12(2):156-69. [DOI:10.21859/sija-1202156] [DOI:10.21859/sija-1202156]
3. Harmell AL, Jeste D, Depp C. Strategies for successful aging: A research update. Curr Psychiatry Rep. 2014; 16(10):476. [DOI:10.1007/s11920-014-0476-6] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1007/s11920-014-0476-6]
4. Jang HY. Factors Associated with Successful Aging among community-dwelling older adults based on ecological system model. Int J Environ Res Public Health. 2020; 17(9):3220. [DOI:10.3390/ijerph17093220] [PMID] [PMCID] [DOI:10.3390/ijerph17093220]
5. Anton SD, Woods AJ, Ashizawa T, Barb D, Buford TW, Carter CS, et al. Successful aging: Advancing the science of physical independence in older adults. Ageing Res Rev. 2015; 24(Pt B):304-27. [DOI:10.1016/j.arr.2015.09.005] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1016/j.arr.2015.09.005]
6. Knutson AL. Lives through the years: Styles of life and successful aging. Am J Public Health Nations Health. 1966; 56(7):1175. [DOI:10.2105/AJPH.56.7.1175-a] [PMCID] [DOI:10.2105/AJPH.56.7.1175-a]
7. Rowe JW, Kahn RL. Human aging: Usual and successful. Science. 1987; 237(4811):143-9. [DOI:10.1126/science.3299702] [PMID] [DOI:10.1126/science.3299702]
8. Depp CA, Jeste DV. Definitions and predictors of successful aging: A comprehensive review of larger quantitative studies. Am J Geriatr Psychiatry. 2006; 14(1):6-20. [DOI:10.1097/01.JGP.0000192501.03069.bc] [PMID] [DOI:10.1097/01.JGP.0000192501.03069.bc]
9. Cosco TD, Prina AM, Perales J, Stephan BC, Brayne C. Operational definitions of successful aging: A systematic review. Int Psychogeriatr. 2014; 26(3):373-81. [DOI:10.1017/S1041610213002287] [PMID] [DOI:10.1017/S1041610213002287]
10. Salganik MJ. Variance estimation, design effects, and sample size calculations for respondent-driven sampling. J Urban Health. 2006; 83(6 Suppl):i98-112. [DOI:10.1007/s11524-006-9106-x] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1007/s11524-006-9106-x]
11. Alimohamadi Y, Sepandi M. Considering the design effect in cluster sampling. J Cardiovasc Thorac Res. 2019; 11(1):78. [DOI:10.15171/jcvtr.2019.14] [PMID] [PMCID] [DOI:10.15171/jcvtr.2019.14]
12. Sadeghi R, Zanjari N. [The inequality of development in the 22 districts of tehran metropolis (Persian)]. Soc Welf Q. 2017; 17(66):149-84. [Link]
13. Pekalee A, Ingersoll-Dayton B, Gray RS, Rittirong J, Völker M. Applying the concept of successful aging to Thailand. J Popul Soc Stud. 2020; 28(2):175-90. [DOI:10.25133/JPSSv28n2.012] [DOI:10.25133/JPSSv28n2.012]
14. Montross LP, Depp C, Daly J, Reichstadt J, Golshan S, Moore D, et al. Correlates of self-rated successful aging among community-dwelling older adults. Am J Geriatr Psychiatry. 2006; 14(1):43-51. [DOI:10.1097/01.JGP.0000192489.43179.31] [PMID] [DOI:10.1097/01.JGP.0000192489.43179.31]
15. Strawbridge WJ, Wallhagen MI, Cohen RD. Successful aging and well-being: Self-rated compared with rowe and Kahn. Gerontologist. 2002; 42(6):727-33. [DOI:10.1093/geront/42.6.727] [PMID] [DOI:10.1093/geront/42.6.727]
16. Lee SJ, Song M. [Successful aging of Korean older adults based on rowe and kahn's model: A comparative study according to the use of community senior facilities (Korean)]. J Korean Acad Nurs. 2015; 45(2):231-9. [DOI:10.4040/jkan.2015.45.2.231] [PMID] [DOI:10.4040/jkan.2015.45.2.231]
17. Ferri C, James I, Pruchno R. Successful aging: Definitions and subjective assessment according to older adults. Clin Gerontol. 2009; 32(4):379-88. [DOI:10.1080/07317110802677302] [DOI:10.1080/07317110802677302]
18. Liu H, Byles JE, Xu X, Zhang M, Wu X, Hall JJ. Evaluation of successful aging among older people in China: Results from China health and retirement longitudinal study. Geriatr Gerontol Int. 2017; 17(8):1183-90. [DOI:10.1111/ggi.12848] [PMID] [DOI:10.1111/ggi.12848]
19. Hamid TA, Momtaz YA, Ibrahim R. Predictors and prevalence of successful aging among older Malaysians. Gerontology. 2012; 58(4):366-70. [DOI:10.1159/000334671] [PMID] [DOI:10.1159/000334671]
20. Nari F, Jang BN, Kim S, Jeong W, Jang SI, Park EC. Association between successful aging transitions and depressive symptoms among older Korean adults: Findings from the Korean longitudinal study of aging (2006-2018). BMC Geriatr. 2021; 21(1):352. [DOI:10.1186/s12877-021-02250-6] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1186/s12877-021-02250-6]
21. Canêdo AC, Lopes CS, Lourenço RA. Prevalence of and factors associated with successful aging in Brazilian older adults: Frailty in Brazilian older people Study (FIBRA RJ). Geriatr Gerontol Int. 2018; 18(8):1280-5. [DOI:10.1111/ggi.13334] [PMID] [DOI:10.1111/ggi.13334]
22. McLaughlin SJ, Connell CM, Heeringa SG, Li LW, Roberts JS. Successful aging in the United States: Prevalence estimates from a national sample of older adults. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci. 2010; 65B(2):216-26. [DOI:10.1093/geronb/gbp101] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1093/geronb/gbp101]
23. Fernández-Ballesteros R, García LF, Abarca D, Blanc L, Efklides A, Kornfeld R, et al. Lay concept of aging well: Cross-cultural comparisons. J Am Geriatr Soc. 2008; 56(5):950-2. [DOI:10.1111/j.1532-5415.2008.01654.x] [PMID] [DOI:10.1111/j.1532-5415.2008.01654.x]
24. Baltes PB, Baltes MM. Psychological perspectives on successful aging: The model of selective optimization with compensation. In: Baltes PB, Baltes MM, editors. Successful Aging: Perspectives from the behavioral sciences. Cambridge: Cambridge University Press; 1990. [DOI:10.1017/CBO9780511665684.003] [DOI:10.1017/CBO9780511665684.003]
25. Abolhasani F, Bastani F. [Successful ageing in the dimensions of life satisfaction and perception of ageing in the iranian elderly adults referring to the health center in the west of Tehran, Iran (Persian)]. Iran J Nurs. 2019; 31(116):61-74. [DOI:10.29252/ijn.31.116.61] [DOI:10.29252/ijn.31.116.61]
26. Han SY, Yun SN. Successful aging and their Influencing factors in the Korean elderly: Focused on family support. J Korean Acad. Community Health Nurs. 2015; 26(4):372-9. [DOI:10.12799/jkachn.2015.26.4.372] [DOI:10.12799/jkachn.2015.26.4.372]
27. Shafiee M, Hazrati M, Motalebi SA, Gholamzade S, Ghaem H, Ashari A. Can healthy life style predict successful aging among Iranian older adults? Med J Islam Repub Iran. 2020; 34:139. [DOI:10.47176/mjiri.34.139] [PMID] [PMCID] [DOI:10.47176/mjiri.34.139]
28. Zanjari N, Elsagh AA, Sadeghi R, Nouri M. [Factors affecting life satisfaction of the elderly people in Tehran (Persian)]. J Soc Work Res, 2018; 5(16):101-26. [Link]
29. Yousefi F, Mohammadi F, Motalebi SA, Pahlevan Sharif S. [The Relationship between spiritual health and successful aging. Salmand (Persian)]. Salmand. 2020; 15(2):246-57. [DOI:10.32598/sija.2020.3.2183.2] [DOI:10.32598/sija.2020.3.2183.2]
30. Oktaviani LW, Hsu HC, Chen YC. Effects of health-related behaviors and changes on successful aging among indonesian older people. Int J Environ Res Public Health. 2022; 19(10):5952. [DOI:10.3390/ijerph19105952] [PMID] [PMCID] [DOI:10.3390/ijerph19105952]
31. Kojima G, Iliffe S, Walters K. Smoking as a predictor of frailty: A systematic review. BMC Geriatr. 2015; 15:131. [DOI:10.1186/s12877-015-0134-9] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1186/s12877-015-0134-9]
32. Marques A, Peralta M, Martins J, de Matos MG, Brownson RC. Cross-sectional and prospective relationship between physical activity and chronic diseases in European older adults. Int J Public Health. 2017; 62(4):495-502. [DOI:10.1007/s00038-016-0919-4] [PMID] [DOI:10.1007/s00038-016-0919-4]
33. Orfila F, Ferrer M, Lamarca R, Tebe C, Domingo-Salvany A, Alonso J. Gender differences in health-related quality of life among the elderly: The role of objective functional capacity and chronic conditions. Soc Sci Med. 2006; 63(9):2367-80.[DOI:10.1016/j.socscimed.2006.06.017] [PMID] [DOI:10.1016/j.socscimed.2006.06.017]
34. Kurita S, Tsutsumimoto K, Doi T, Nakakubo S, Kim M, Ishii H, et al. Association of physical and/or cognitive activity with cognitive impairment in older adults. Geriatr Gerontol Int. 2020; 20(1):31-35. [DOI:10.1111/ggi.13814] [PMID] [DOI:10.1111/ggi.13814]
ارسال پیام به نویسنده مسئول
| بازنشر اطلاعات | |
 |
این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است. |
حق تالیف (کپی رایت) برای مولفان محفوظ است.
صاحب امتیاز: دانشگاه علوم پزشکی قم
ناشر: انتشارات دانشگاه علوم پزشکی قم
شاپا چاپی: 7799-1375
شاپا الکترونیک: 1375-2008
ایمیل مجله: journal@muq.ac.ir
j.muq.ac@gmail.com
