دوره 19، شماره 1 - ( 1-1404 )                   جلد 19 شماره 1 صفحات 392-378 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Makarian Poor F, Esna-Ashari F, Borzouei S. Relationship Between Beliefs About Medications and Adherence to Treatment in Iranian Patients With Dyslipidemia. , Qom Univ Med Sci J. 2025; 19 (1) : 3107.1
URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-3998-fa.html
مکاریان‌پور فاطمه، اثنی‌عشری فرزانه، برزوئی شیوا. ارتباط بین باورهای مرتبط با دارو‌درمانی با میزان تبعیت از درمان بیماران دیس لیپیدمی در همدان. ، مجله دانشگاه علوم پزشکی قم. 1404; 19 (1) :378-392

URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-3998-fa.html


1- گروه داخلی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران.
2- گروه پزشکی اجتماعی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران.
3- گروه غدد ، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران. ، borzooeishiva@yahoo.com
واژه‌های کلیدی: باور، تبعیت از درمان، دیس لیپیدمی
متن کامل [PDF 4580 kb]   (340 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (1101 مشاهده)
متن کامل:   (245 مشاهده)
مقدمه 
دیس لیپیدمی وضعیتی است که با سطوح غیر‌طبیعی لیپیدها مانند کلسترول و تری‌گلیسیرید در خون مشخص می‌شود و عامل اصلی مرگ‌و‌میر و ناتوانی در سطح جهان است [1]. دیس لیپیدمی می‌تواند ناشی از عوامل ژنتیکی، رژیم غذایی یا شیوه زندگی باشد. عوامل ژنتیکی شامل اختلالات ارثی است که بر سنتز، انتقال یا متابولیسم لیپیدها تأثیر می‌گذارد، مانند هیپرکلسترولمی خانوادگی، دیس لیپیدمی ترکیبی خانوادگی و دیس بتالیپوپروتئینمی خانوادگی. رژیم غذایی شامل مصرف چربی‌های اشباع‌شده، چربی‌های ترانس، کلسترول و کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده است که می‌تواند تولید و جذب لیپیدها را افزایش دهد. سبک زندگی شامل کم‌تحرکی، سیگار کشیدن، مصرف الکل و استرس است که می‌تواند تنظیم و توزیع چربی‌ها را تغییر دهد [2].
دیس لیپیدمی با مداخلات دارویی و غیر‌دارویی قابل‌درمان است. مداخلات غیردارویی شامل اصلاح سبک زندگی، مانند تغییرات رژیم غذایی، فعالیت بدنی، ترک سیگار و مدیریت استرس است که می‌تواند پروفایل لیپید را بهبود بخشد و خطر قلبی‌عروقی را کاهش دهد [3]. بااین‌حال دارودرمانی رایج‌ترین و مؤثرترین درمان برای دیس لیپیدمی، به‌ویژه برای بیماران با خطر قلبی‌عروقی بالاست [4]. درمان دارویی دیس لیپیدمی نیاز به رعایت طولانی‌مدت برای دستیابی به نتایج مطلوب دارد. تبعیت دارویی درجه‌ای است که رفتار بیمار با توصیه‌های مورد توافق ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی مطابقت دارد. تبعیت از درمان دارویی برای دیس لیپیدمی اغلب کمتر از حد مطلوب است و در برخی مطالعات تا 73/2 درصد بیماران دیس لیپیدمی عدم تبعیت دارویی را گزارش کرده‌اند [5]. در ایران اخیراً مطالعات نشان داده است بیماران تبعیت دارویی پایینی دارند [6، 7]. عوامل متعددی مانند پیچیدگی رژیم، عوارض جانبی داروها، هزینه داروها، باورها و نگرش بیمار در‌مورد داروها و رابطه بیمار و ارائه‌دهنده می‌تواند بر پایبندی به درمان دارویی برای دیس لیپیدمی تأثیر بگذارد [5].
پایبندی ضعیف نسبت به داروها می‌تواند منجر به افزایش عوارض قلبی‌عروقی و مرگ‌و‌میر شود، زیرا بیمار در معرض اثرات مضر سطوح بالای چربی و خطر آترواسکلروز باقی می‌ماند [8]. پایبندی ضعیف همچنین می‌تواند منجر به هزینه‌های بالاتر مراقبت‌های بهداشتی شود، زیرا ممکن است بیمار به بستری‌های مکرر، ویزیت‌های اورژانسی و مداخلات برای عوارض قلبی‌عروقی نیاز داشته باشد [9].
بنابراین بهبود پایبندی به درمان دارویی برای دیس لیپیدمی و نظارت بر پاسخ بیمار به درمان مهم است. نظارت بر پاسخ بیمار به درمان ممکن است شامل اندازه‌گیری سطوح لیپید، ارزیابی خطر قلبی‌عروقی و ارزیابی پیامدهای بالینی باشد [10].
یکی از عواملی که بر پایبندی به درمان دارویی برای دیس لیپیدمی تأثیر می‌گذارد، باور بیمار در‌مورد درمان است. باورهای مربوط به دارودرمانی، ارزیابی‌های شناختی و عاطفی است که بیمار در‌مورد داروی تجویز‌شده مانند ضرورت، اثربخشی، ایمنی و راحتی آن انجام می‌دهد. باورهای مربوط به دارودرمانی می‌تواند بر انگیزه، نگرش، رفتار بیمار نسبت به درمان و همچنین درک بیمار از مزایا و خطرات درمان تأثیر بگذارد [11].
باورها در‌مورد اثربخشی درمان دارویی به انتظار بیمار از نتایج مثبت و مزایای مصرف داروی تجویز‌شده اشاره دارد. اعتقادات در‌مورد ایمنی درمان دارویی به نگرانی بیمار در‌مورد مضرات بالقوه و اثرات نامطلوب مصرف داروی تجویز‌شده اشاره دارد. باورها در‌مورد راحتی درمان دارویی به ارزیابی بیمار از سهولت و مناسب بودن مصرف داروی تجویز‌شده از‌نظر دُز، دفعات، مدت‌زمان و هزینه اشاره دارد [12].
اعتقادات در‌مورد درمان دارویی می‌تواند به طرق مختلف بر پایبندی به درمان تأثیر بگذارد. علاوه‌بر‌این باورها در‌مورد درمان دارویی می‌توانند با عوامل دیگری مانند دانش، نگرش، رفتار بیمار و همچنین ارتباط و اعتماد بیمار ارائه‌دهنده تعامل داشته باشند. بنابراین، ارزیابی و پرداختن به باورهای بیمار در‌مورد درمان دارویی دیس لیپیدمی و ارائه اطلاعات و پشتیبانی دقیق و مرتبط با آن‌ها بسیار مهم است. این می‌تواند به بهبود پایبندی بیمار به درمان و بهینه‌سازی نتایج درمان دارویی برای دیس لیپیدمی کمک کند. هدف این مطالعه بررسی رابطه بین باورهای درمان دارویی و تبعیت از درمان در بیماران مبتلا به دیس ‌لیپیدمی بود.
مواد و روش‌ها 
مطالعه حاضر یک مطالعه تحلیلی‌مقطعی است که پس از تصویب در کمیته اخلاق دانشگاه علوم‌پزشکی همدان در بازه زمانی1401-1402 در کلینیک تخصصی غدد همدان انجام شد. در این مطالعه حجم نمونه مورد‌نیاز با‌توجه‌به مطالعات قبلی [13] و سطح اطمینان 95 درصد، دقت 6 درصد، 243 نفر محاسبه شد. معیارهای ورود به مطالعه ابتلا به دیس لیپیدمی و داشتن رضایت آگاهانه جهت شرکت در مطالعه و معیارهای خروج از مطالعه ابتلا به اختلالات شناختی و نداشتن سواد لازم جهت درک مفاهیم و پاسخ به پرسش ها، بارداری و ابتلا به بیماری‌های بد‌خیم بود. بیماران به روش نمونه‌گیری در‌دسترس از بین تمام افراد دارای شرایط ورود به مطالعه، انتخاب شدند. 
اطلاعات با استفاده از چک‌لیست اطلاعات جمعیت‌شناختی و بالینی، پرسش‌نامه 8 آیتمی تبعیت دارویی موریسکی و پرسش‌نامه باورهای دارویی جمع‌آوری شدند. چک‌لیست اطلاعات جمعیت‌شناختی و بالینی شامل جنسیت، تحصیلات، محل سکونت، استعمال سیگار، مصرف داروی طب سنتی، تعداد داروهای پایین‌‌آورنده چربی خون، داروهای پایین‌آورنده چربی خون، بیماری هم‌زمان و نوع بیماری هم‌زمان بود. 
پرسش‌نامه 8 آیتمی تبعیت دارویی موریسکی برای سنجش تبعیت دارویی بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی استفاده شد. در این پرسش‌نامه هر سؤال جنبه خاصی از مصرف دارو را اندازه‌گیری می‌کند. 7 سؤال اول به صورت بله / خیر و سؤال آخر بر مبنای مقیاس 5 گزینه‌‌ای لیکرت پاسخ‌دهی می‌شود. سؤالات پرسش‌نامه به شکلی طراحی شده‌اند که از تورش پاسخ مثبت اجتناب شود. به این صورت که به 7 سؤال آن به‌صورت منفی و به 1 سؤال به شکل مثبت پاسخ داده می‌شود. در این پرسش‌نامه سؤالات 1 تا 7 هرکدام دارای یک امتیاز هستند. به این صورت که به پاسخ بله برای سؤال 5 و به پاسخ خیر برای سایر سؤالات 1 امتیاز تعلق می‌گیرد. امتیاز سؤال 8 نیز بین صفر و 1 (هرگز= 1، تقریباً هرگز= 25/0، گاهی اوقات= 5/0 اغلب= 75/0 و همیشه= صفر) است. به این ترتیب دامنه امتیازات پرسش‌نامه بین صفر تا هست است که نمرات کمتر از 6 نشان‌دهنده پایبندی ضعیف، نمرات بین 6 تا 8 بیانگر پایبندی متوسط و نمره 8 نشان‌دهنده پایبندی قوی است. روایی و پایایی پرسش‌نامه موریسکی برای جامعه ایرانی در مطالعات پیشین ارزیابی و تأیید شده است و میزان آلفای کرونباخ آن معادل 697/0 گزارش شده است [14]. در مطالعه حاضر، پایایی پرسش‌نامه تبعیت دارویی با آلفای کرونباخ 595/0 به دست آمد. 
 پرسش‌نامه باورهای دارویی، باور بیماران درباره داروهایشان را مورد بررسی قرار می‌دهد. این پرسش‌نامه از 2 بخش باورهای اختصاصی و عمومی درباره دارو تشکیل شده است. باورهای اختصاصی، اختصاص به بررسی داروها در بیماری مورد‌نظر (دیس لیپیدمی) دارد که از 10 سؤال تشکیل شده است و شامل دو زیر حوزه میباشد: زیرحوزه اول باروهای شخصی درمورد نیاز به درمان دارویی برای کنترل چربی خون (سؤال 1 تا 5) و زیر‌حوزه دوم نگرانی بیماران درمورد عوارض جانبی داروها را مورد بررسی قرار می‌دهد (سؤال 6 تا 10). بخش دوم با طرح 8 سؤال به‌طور‌کلی باور عمومی را نسبت به داروها مورد بررسی قرار می‌دهد. زیرحوزه اول باور افراد را در‌مورد روش پزشکان برای تجویز دارو با 4 سؤال (11، 12، 17 و 18) و زیر‌حوزه دوم باور بیماران را درباره آسیب دارو با 4 سؤال (13 تا 16) مورد بررسی قرار می‌دهد. پاسخ سؤالات بر‌اساس مقیاس لیکرت است: کاملاً موافقم (5) ، موافقم (4)، نظری ندارم (3) ،مخالفم (2) و کاملاً مخالفم (1). سؤالات پرسش‌نامه بر مبنای مقیاس لیکرت از 1 تا 5 نمره‌دهی می‌شوند. بنابراین نمرات کل در بخش باورهای اختصاصی برای بخش‌های ضرورت و نگرانی از 5 تا 25 متغیر است. بیمارانی که نمره ضرورت درمان آن‌ها بالاتر از 13 باشد باور قوی دارند و بیمارانی که نمره نگرانی از درمان آن‌ها بالاتر از 13 باشد دارای نگرانی زیادی نسبت به مصرف داروهایشان هستند و در‌نهایت تفاضل نمره (ضرورت نگرانی‌) به‌عنوان معیاری برای باور اختصاصی بیماران درباره داروها در نظر گرفته می‌شود. هر‌چه این نمره بالاتر باشد باور بیماران درباره داروهایشان قوی‌تر است. نمرات کل در بخش باور عمومی برای بخش‌های باور در‌مورد نگرش پزشک در‌مورد تجویز دارو و نگرانی کلی از آسیب داروها از 4 تا 20 متغیر است. هر‌چه امتیاز باور در‌مورد روش تجویز پزشکان بالاتر باشد به معنی باور منفی افراد و هر‌چه امتیاز نگرانی کلی در‌مورد آسیب دارویی بالاتر باشد به معنی نگرانی کلی بالاتر بیماران است و درنهایت جمع نمرات به‌عنوان معیاری برای باور کلی در‌مورد داروها در نظر گرفته می‌شود که هر‌چه بالاتر باشد باور بیماران ضعیف‌تر است [15]. پایایی درونی این ابزار در مطالعه میناییان به روش آلفای کرونباخ 71/0 گزارش شده است [16]. در مطالعه حاضر، پایایی پرسش‌نامه باور دارویی با آلفای کرونباخ 72/0 به دست آمد. پس از اخذ رضایت‌نامه کتبی آگاهانه از بیماران خواسته شد که چک‌لیست اطلاعات جمعیت‌شناختی و بالینی، پرسش‌نامه میزان تبعیت دارویی و باورهای دارویی را پر کنند. 
داده‌های جمع‌آوری‌شده با استفاده از آمار توصیفی شامل میانگین و انحراف معیار و فراوانی و درصد در قالب جداول فراوانی داده‌ها مورد تجزیه‌و‌تحلیل قرار گرفت. بررسی نرمال بودن توزیع داده‌ها با استفاده از آزمون کولموگروف اسمیرنوف بررسی شد. ارتباط بین تبعیت دارویی با متغیرهای کیفی با آزمون کای‌اسکوئر و با متغیرهای کمی با آزمون همبستگی اسپیرمن سنجیده شد. برای بررسی ارتباط بین تبعیت دارویی و باورهای دارو‌درمانی بیمار آزمون همبستگی اسپیرمن (عدم نرمالیتی داده‌ها‌) به کار برده شد. در این مطالعه نرم‌افزار SPSS نسخه 26 استفاده و سطح معناداری کمتر از 5 درصد در نظر گرفته شد.
یافته‌ها 
میانگین سن بیماران 5/11±5/58 سال بود. به‌طور‌کلی از 243 نفر فرد مورد‌مطالعه 50 بیمار (6/20 درصد) تبعیت دارویی خوب، 92 بیمار (9/37 درصد) تبعیت دارویی متوسط و 101 (6/41 درصد) تبعیت دارویی ضعیف داشته‌اند. سایر مشخصات پایه و جمعیت‌شناختی بیماران در جدول شماره 1 نشان داده شده است.
بین تبعیت درمانی بیماران دیس لیپیدمی و جنسیت، استفاده از داروهای طب سنتی، محل سکونت، استعمال سیگار و بیماری هم‌زمان رابطه آماری معناداری مشاهده نشد (05/0<P) (جدول شماره 2).

باتوجه‌به نتیجه آزمون کروسکال والیس‌، بین بیماران دیس لیپیدمی با تبعیت درمان ضعیف، متوسط و خوب از‌نظر میانگین سن و مدت ابتلا به بیماری تفاوت معنی‌دار مشاهده نشد (05/0<P) (جدول شماره 3). 
میانگین نمره باور بیماران نسبت به دارو از 40 نمره قابل‌اکتساب 23/3±22/24 بود. با‌توجه‌به نتیجه آزمون کروسکال والیس بین تبعیت دارویی با نمره کلی باور عمومی (001/0=P) و زیرمقیاس‌های نگرانی از روش تجویز دارویی پزشکان (033/0=P) و آسیب‌های درمان (007/0=P) ارتباط معنی‌دار آماری مشاهده شد (جدول شماره 4).
بین میانگین نمره تبعیت دارویی بیماران دیس لیپیدمی و میانگین نمره باور آنان نسبت به دارو به‌صورت کلی و همچنین زیر مقیاس‌های باور افراد در‌مورد روش پزشکان برای تجویز دارو (001/0>P)‌، باور بیماران درباره آسیب دارو (001/0>P)، نگرانی از درمان دارو (016/0=P) و همچنین در کل بین باور عمومی و تبعیت دارویی همبستگی مثبت و معنی‌داری مشاهده شد (001/0>P) (جدول شماره 5).


بحث 
مطالعه حاضر با هدف تعیین ارتباط بین باورهای مرتبط با دارو‌درمانی و میزان تبعیت از درمان بیماران دیس لیپیدمی انجام شد. این مطالعه نشان می‌دهد بین باورهای بیماران در‌مورد درمان دارویی با پایبندی آن‌ها به درمان دارویی دیس لیپیدمی رابطه مثبت و معناداری وجود دارد. بیماران با باورهای منفی کمتر نسبت به بیماران با باورهای مثبت کمتر نمرات تبعیت از درمان بالاتری داشتند. این نشان می‌دهد باورهای بیماران در‌مورد ضرورت، اثربخشی، ایمنی و راحتی درمان دارویی بر انگیزه، نگرش و رفتار آن‌ها نسبت به درمان تأثیر می‌گذارد. به عبارتی این نتیجه نشان می‌دهد بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی که باورهای منفی کمتری در‌مورد داروهای خود دارند، احتمالاً از رژیم درمانی تجویزشده خود پیروی می‌کنند. 
این یافته‌ها یا یافته‌های مطالعات قبلی همخوانی دارد. در مطالعه سیپوز و همکاران، مشخص شد باورهای بیماران سالمند مبتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی و تنفسی در‌مورد درمان داروهایی آن‌ها به‌طور‌کلی و خاص با پایبندی به آن رابطه مثبت و معناداری دارد [17]. مطالعه هورن و همکاران نیز نشان داد در طول یک دوره پیگیری 3 ماهه باورهای دارویی بیماران روماتوئید آرتریت با پایبندی آنان به دارو به‌شدت همبستگی مثبتی داشت [18]. یافته‌های مطالعه وو و همکاران نیز نشان داد داشتن باورهای بیماران دیابتی در‌مورد مصرف داروهای خوراکی ضددیابت تنها باور کنترلی تسهیل‌کننده مرتبط با رفتار پایبندی به دارو بود. از طرفی دوری از خانه یا بیرون از خانه غذا خوردن، عدم پذیرش بیماری، ناآگاهی از پایبندی مادام‌العمر به دارو، مشغول بودن یا ضعف حافظه موانع اعتقاد کنترلی بودند که با پایبندی ضعیف همبستگی داشتند. همچنین رفتار برنامه‌ریزی‌شده تنها عامل مهم مؤثر بر پایبندی به مصرف داروهای خوراکی ضد دیابت در بین همه عوامل است [19].
از طرفی نتایج مطالعه الطراونه و همکاران، در اردن حاکی از آن بود که حدود نیمی از شرکت‌کنندگان با بیماری مزمن بسیار پایبند بودند. در این مطالعه نتایج تحلیل رگرسیون چندگانه نشان می‌دهد خرافات و تحصیلات 2 متغیری بودند که بر پایبندی به درمان در این مطالعه تأثیر داشتند. درحالی‌که باورهای خرافی منجر به تبعیت کمتر از درمان می‌شود، آموزش اثر معکوس دارد. درنهایت آنان توصیه کردند برای کاهش باورهای خرافی و بهبود پایبندی به دارو، آموزش به بیمار ارتقا یابد [20]. همچنین در مطالعه د فریس و همکاران یافته‌ها نشان داد در بیماران دیابتی نوع 2 پیچیدگی درمان به‌طورکلی با عدم پایبندی به دارو در ارتباط است و اعتقادات در‌مورد ضرورت به‌شدت با عدم پایبندی مرتبط نیست. درحالی‌که باورهای نگرانی این بیماران با عدم پایبندی عمدی مرتبط است [21].
این یافته با مطالعات قبلی که چارچوب ضرورت نگرانی را برای توضیح نقش باورهای بیماران در پایبندی به دارو به کار برده‌اند مطابقت دارد [22، 23]. براساس این چارچوب، پایبندی بیماران تحت تأثیر قضاوت ضمنی آن‌ها در‌مورد نیاز شخصی به دارو (باورهای ضروری) و نگرانی آن‌ها در‌مورد اثرات نامطلوب بالقوه یا پیامدهای بلندمدت مصرف آن (نگرانی باورها) است. انتظار می‌رود بیمارانی که نیاز زیاد و نگرانی‌های کم را درک می‌کنند، پایبندی بیشتری داشته باشند. در‌حالی‌که بیمارانی که نیاز کم و نگرانی‌های زیاد را درک می‌کنند، انتظار می‌رود پایبندی کمتری داشته باشند [24].
این یافته‌ها همچنین پیامدهای مهمی برای عملکرد بالینی دارند، زیرا نشان می‌دهند پرداختن به باورها و ادراکات بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی یک استراتژی کلیدی برای بهبود تبعیت از دارو و نتایج سلامت است و مدیریت مؤثر دیس لیپیدمی با اصلاح سبک زندگی و مداخلات دارویی ضروری است. با‌این‌حال پایبندی به دارو اغلب در بین بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی کمتر از حد مطلوب است، زیرا ممکن است هیچ علامتی را تجربه نکنند یا هیچ مزیتی از مصرف داروهای خود دریافت نکنند. علاوه‌بر‌این، آن‌ها ممکن است باورهای منفی در‌مورد داروی خود، مانند تردید در‌مورد ضرورت، اثربخشی یا ایمنی آن یا ترس از عوارض جانبی داشته باشند [8، 25].
بنابراین متخصصان مراقبت‌های بهداشتی باید باورها و ادراکات بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی را ارزیابی کرده و به آن‌ها رسیدگی کنند و اطلاعات و آموزش‌های مناسب در‌مورد وضعیت و درمان آن‌ها را ارائه دهند. آن‌ها همچنین باید بیماران را در تصمیم‌گیری مشترک و تعیین هدف مشارکت دهند و بر پایبندی آن‌ها در طول زمان نظارت و آن را حمایت کنند. با انجام این کار، آن‌ها می‌توانند درک، انگیزه و اعتماد‌به‌نفس بیماران را در مدیریت دیس لیپیدمی افزایش دهند و در‌نهایت خطر قلبی‌عروقی را کاهش دهند.
از نتایج مهم دیگر این مطالعه وجود ارتباط آماری معنی‌دار مثبت بین تبعیت دارویی و باور افراد در‌مورد روش پزشکان برای تجویز دارو، باور بیماران درباره آسیب‌رسانی دارو و نگرانی از نیاز به درمان دارو بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی بود. این نتیجه نشان می‌دهد پایبندی به دارو در بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی تحت تأثیر باورها و نگرش آن‌ها نسبت به داروهای تجویز‌شده و پزشکان تجویز‌کننده است. در این راستا مطالعات نشان داده‌اند بیمارانی که باورهای مثبت‌تری در‌مورد روش‌های پزشکان خود برای تجویز دارو دارند، مانند اعتماد به تخصص آن‌ها، موافقت با توصیه‌های آن‌ها و احساس مشارکت در فرایند تصمیم‌گیری، به احتمال زیاد به رژیم دارویی خود پایبند هستند [26]. 
همچنین شواهد حاکی از آن است که بیمارانی که باورهای مثبت بیشتری در‌مورد داروهای خود دارند، مانند اعتقاد به ضرورت، اثربخشی و ایمنی آن‌ها، احتمالاً به رژیم دارویی خود پایبند هستند. از سوی دیگر، بیمارانی که باورهای منفی بیشتری در‌مورد داروهای خود دارند، مانند ترس از آسیب، عوارض جانبی یا عواقب طولانی‌مدت آن‌ها، به احتمال زیاد پایبند نیستند [27]. مطالعات قبلی در این راستا نشان می‌دهد بیمارانی که نگرانی بیشتری در‌مورد نیاز به درمان دارویی دارند، مانند تشخیص شدت بیماری، فواید داروهای خود و خطرات عدم پایبندی، به احتمال زیاد به رژیم دارویی خود پایبند هستند. از طرف دیگر، بیمارانی که نگرانی کمتری در‌مورد نیاز به درمان دارویی دارند، مانند دست کم گرفتن وضعیت خود، فواید داروهای خود، یا خطرات عدم پایبندی، احتمال بیشتری دارد به درمان دارویی پایبند نباشند [28، 29]. 
همان‌طور که قبلاً اشاره شد دیس لیپیدمی وضعیتی است که خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی‌عروقی، سکته مغزی و بسیاری از وضعیت‌های خطرناک پزشکی را افزایش می‌دهد. بنابراین پایبندی به دارو برای مدیریت مؤثر دیس لیپیدمی و پیشگیری از عوارض آن ضروری است [8، 25]. با‌این‌حال بسیاری از بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی داروهای خود را طبق تجویز مصرف نمی‌کنند که می‌تواند منجر به نتایج ضعیف و افزایش هزینه‌های مراقبت‌های بهداشتی شود [12]. از‌این‌رو متخصصان مراقبت‌های بهداشتی باید دیدگاه‌های بیماران را در‌مورد وضعیت و درمان خود بررسی و درک کنند و اطلاعات و آموزش‌های مناسبی را به آن‌ها ارائه دهند که به باورها و نگرانی‌های آن‌ها رسیدگی کند. آن‌ها همچنین باید اعتماد و همکاری با بیماران را تقویت کنند و آن‌ها را در تصمیم‌گیری مشترک و تعیین هدف مشارکت دهند. با انجام این کار، آن‌ها می‌توانند انگیزه، اعتماد‌به‌نفس و رضایت بیماران را در مدیریت دیس لیپیدمی افزایش دهند و در‌نهایت خطر بیماری‌های مختلف مرتبط با وضعیت دیس لیپیدمی را کاهش دهند.
نتیجه‌گیری
در مطالعه حاضر بین تبعیت دارویی بیماران دیس لیپیدمی و باور آنان نسبت به دارو به‌صورت کلی همبستگی مثبت و معناداری دیده شد. یافته‌ها نشان می‌دهد بیماران مبتلا به دیس لیپیدمی که باورهای مثبت در‌مورد داروهای خود دارند، احتمال بیشتری دارد که آن‌ها را طبق تجویز مصرف کنند. این ممکن است سطح چربی آن‌ها را بهبود بخشد و خطرات مرتبط با سلامت آن‌ها را کاهش دهد. بنابراین متخصصان مراقبت‌های بهداشتی، به‌خصوص پزشکان و پرستاران، باید باورهای بیماران را در‌مورد داروهای خود ارزیابی و به آن‌ها رسیدگی کنند و اطلاعات و آموزش‌های دقیق و مرتبط را در اختیار آن‌ها قرار دهند. این ممکن است انگیزه و اعتماد بیماران را در مدیریت اختلالات چربی خون با دارو افزایش دهد.
از نقاط قوت این مطالعه انجام آن تحت نظر یک پزشک متخصص اندوکرینولوژی و متعاقباً جمع‌آوری صحیح داده‌ها و همچنین بررسی متغیرهای متعدد بوده است. حجم کم نمونه و انجام مطالعه در یک مرکز آموزشی‌درمانی از نقاط ضعف این مطالعه به شمار می‌آید. 

ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
این مطالعه توسط کمیته اخلاق دانشگاه علوم‌پزشکی همدان (کد اخلاق: IR.UMSHA.REC.1398.1051) تأیید شد. پژوهشگران ابتدا توضیحات کافی در‌رابطه‌با اهداف و نحوه انجام مطالعه دادند. سپس قبل از تکمیل پرسش‌نامه‌ها تمامی بیماران فرم رضایت آگاهانه کتبی مبنی بر شرکت در مطالعه را تکمیل کردند. به بیماران اطمینان داده شد اطلاعات آنان کاملاً محرمانه خواهد ماند و در صورت عدم تمایل به ادامه شرکت در مطالعه در هر مرحله‌ای می‌توانند انصراف دهند.
حامی مالی
مقاله حاضر حاصل پایان‌نامه مقطع پزشکی عمومی فاطمه مکاریان پور است که در گروه داخلی دانشکده پزشکی دانشگاه علوم‌پزشکی همدان تصویب شد. این تحقیق توسط دانشگاه علوم‌پزشکی همدان تأمین مالی شده است (کد: 9812139532).
مشارکت نویسندگان
مفهوم‌سازی: شیوا برزویی و فرزانه اثنی‌عشری. روش‌شناسی، تحلیل و مدیریت پروژه: فرزانه اثنی‌عشری؛ تحقیق و منابع: شیوا برزویی و فاطمه مکاریان‌پور. نگارش پیش‌نویس اصلی: فاطمه مکاریان پور؛ اعتبار‌سنجی، مدیریت داده‌ها، نظارت، تهیه بودجه، بررسی و ویرایش: شیوا برزویی.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان این مقاله تعارض منافع ندارد. 
تشکر و قدردانی
نویسندگان مراتب تشکر و قدردانی خود را از معاونت تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم‌پزشکی همدان اعلام ‌می‌کنند.

 
نوع مطالعه: مقاله پژوهشي | موضوع مقاله: غدد
دریافت: 1403/5/20 | پذیرش: 1403/9/17 | انتشار: 1404/1/10

فهرست منابع
1. Biniaz V, Sadeghi Shermeh M, Tayebi A, Ebadi A, Nemati E. [Background and Objectives: Dyslipidemia is a common disorder and one of the major causes of the atherosclerosis development and progression in hemodialysis patients. Timely diagnosis and treatment of dyslipidemia can reduce mortality and morbidity of cardi (Persian)]. Qom Univ Med Sci J. 2014; 8(1):10-5. [Link]
2. Vajdi M, Karimi A, Farhangi MA, Ardekani AM. The association between healthy lifestyle score and risk of metabolic syndrome in Iranian adults: A cross-sectional study. BMC Endocr Disord. 2023; 23(1):16. [DOI:10.1186/s12902-023-01270-0] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1186/s12902-023-01270-0]
3. Maleki Jamasbi M, Azami H, Samari B, Yousofvand V, Shourcheh E. [Epidemiological survey of mortality and morbidity caused by cardiovascular diseases in patients admitted to the cardiac care units of Hamadan Educational-medical Hospitals, Hamadan, Iran, in 2017 (Persian)]. J Health Res Commun. 2019; 5(3):27-38. [Link]
4. Thongtang N, Sukmawan R, Llanes EJB, Lee ZV. Dyslipidemia management for primary prevention of cardiovascular events: Best in-clinic practices. Prev Med Rep. 2022; 27:101819.[DOI:10.1016/j.pmedr.2022.101819] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1016/j.pmedr.2022.101819]
5. Alefishat E, Jarab AS, Al-Qerem W, Abu-Zaytoun L. Factors associated with medication non-adherence in patients with dyslipidemia. Healthcare (Basel). 2021; 9(7):813. [DOI:10.3390/healthcare9070813] [PMID] [PMCID] [DOI:10.3390/healthcare9070813]
6. Esna-Ashari F, Heidari M, Faiba F, Pirdehghan A, Sangestani M. [Examining beliefs about medicines and drug regimen adherence among hypertensive patients in Hamadan City, Iran (Persian)]. Qom Univ Med Sci J. 2023; 17:E2860.1. [Link]
7. Baghcheghi N, Koohestani HR. [Beliefs about medicines and its relationship with medication adherence in patients with chronic diseases (Persian)]. Qom Univ Med Sci J. 2021; 15(6):444-53. [DOI:10.32598/qums.15.6.2414.1] [DOI:10.32598/qums.15.6.2414.1]
8. Desai NR, Farbaniec M, Karalis DG. Nonadherence to lipid-lowering therapy and strategies to improve adherence in patients with atherosclerotic cardiovascular disease. Clin Cardiol. 2023; 46(1):13-21. [DOI:10.1002/clc.23935] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1002/clc.23935]
9. Piña IL, Di Palo KE, Brown MT, Choudhry NK, Cvengros J, Whalen D, et al. Medication adherence: Importance, issues and policy: A policy statement from the American Heart Association. Prog Cardiovasc Dis. 2021; 64:111-20. [DOI:10.1016/j.pcad.2020.08.003] [PMID] [DOI:10.1016/j.pcad.2020.08.003]
10. van Driel ML, Morledge MD, Ulep R, Shaffer JP, Davies P, Deichmann R. Interventions to improve adherence to lipid-lowering medication. Cochrane Database Syst Rev. 2016; 12(12):CD004371. [DOI:10.1002/14651858.CD004371] [DOI:10.1002/14651858.CD004371]
11. Jiang S, Luo T, Zhu Z, Huang Y, Liu H, Li B, et al. Latent profile analysis of medication beliefs in patients with type 2 Diabetes in the hospital-home transition and comparison with medication adherence. Patient Preference and Adherence. 2024; 18:839-53. [DOI:10.2147/PPA.S450107] [PMID] [DOI:10.2147/PPA.S450107]
12. Baryakova TH, Pogostin BH, Langer R, McHugh KJ. Overcoming barriers to patient adherence: the case for developing innovative drug delivery systems. Nat Rev Drug Discov. 2023; 22(5):387-409. [DOI:10.1038/s41573-023-00670-0] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1038/s41573-023-00670-0]
13. Mathew MR. Factors associated with medication adherence among Dyslipidemic patients in Kottayam district, Kerala, India [MA thesis]. Kerala: SCTIMST; 2013. [Link]
14. Moharamzad Y, Saadat H, Nakhjavan Shahraki B, Rai A, Saadat Z, Aerab-Sheibani H, et al. Validation of the Persian version of the 8-item Morisky Medication Adherence Scale (MMAS-8) in Iranian hypertensive patients. Glob J Health Sci. 2015; 7(4):173-83. [DOI:10.5539/gjhs.v7n4p173] [PMID] [PMCID] [DOI:10.5539/gjhs.v7n4p173]
15. Menckeberg TT, Bouvy ML, Bracke M, Kaptein AA, Leufkens HG, Raaijmakers JA, et al. Beliefs about medicines predict refill adherence to inhaled corticosteroids. J Psychosom Res. 2008; 64(1):47-54. [DOI:10.1016/j.jpsychores.2007.07.016] [PMID] [DOI:10.1016/j.jpsychores.2007.07.016]
16. Minaiyan M, Taheri M, Mirmoghtadaee P, Maracy MR. [Comparative role of demographic factors and patient's belief about pre-scribed medicine on adherence to drug treatment in chronic diseases (Persian)]. J Isfahan med sch. 2011; 29(156):1469-77. [Link]
17. Sipos M, Farcas A, Prodan N, Mogosan C. Relationship between beliefs about medicines and adherence in elderly patients with cardiovascular and respiratory diseases: A cross-sectional study in Romania. Patient Educ Couns. 2021; 104(4):911-8. [DOI:10.1016/j.pec.2020.09.001] [PMID] [DOI:10.1016/j.pec.2020.09.001]
18. Horne R, Albert A, Boone C. Relationship between beliefs about medicines, adherence to treatment, and disease activity in patients with rheumatoid arthritis under subcutaneous anti-TNFα therapy. Patient Prefer Adherence. 2018; 12:1099-111. [DOI:10.2147/PPA.S166451] [PMID] [PMCID] [DOI:10.2147/PPA.S166451]
19. Wu P, Liu N. Association between patients' beliefs and oral antidiabetic medication adherence in a Chinese type 2 diabetic population. Patient Prefer Adherence. 2016; 10:1161-7. [DOI:10.2147/PPA.S120446] [PMID] [PMCID] [DOI:10.2147/PPA.S120446]
20. Al-Tarawneh F, Ali T, Al-Tarawneh A, Altwalbeh D, Gogazeh E, Bdair O, Algaralleh A. Study of adherence level and the relationship between treatment adherence, and superstitious thinking related to health issues among chronic disease patients in southern Jordan: cross-sectional study. Patient Prefer Adherence. 2023; 17:605-14. [DOI:10.2147/PPA.S390997] [PMID] [PMCID] [DOI:10.2147/PPA.S390997]
21. de Vries ST, Keers JC, Visser R, de Zeeuw D, Haaijer-Ruskamp FM, Voorham J, et al. Medication beliefs, treatment complexity, and non-adherence to different drug classes in patients with type 2 diabetes. J Psychosom Res. 2014; 76(2):134-8. [DOI:10.1016/j.jpsychores.2013.11.003] [PMID] [DOI:10.1016/j.jpsychores.2013.11.003]
22. Horne R, Chapman SC, Parham R, Freemantle N, Forbes A, Cooper V. Understanding patients' adherence-related beliefs about medicines prescribed for long-term conditions: a meta-analytic review of the Necessity-Concerns Framework. PLoS One. 2013; 8(12):e80633. [DOI:10.1371/journal.pone.0080633] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1371/journal.pone.0080633]
23. Shahin W, Kennedy GA, Stupans I. The impact of personal and cultural beliefs on medication adherence of patients with chronic illnesses: a systematic review. Patient Prefer Adherence. 2019; 13:1019-35. [DOI:10.2147/PPA.S212046] [PMID] [PMCID] [DOI:10.2147/PPA.S212046]
24. Sheils E, Tillett W, James D, Brown S, Dack C, Family H, et al. Changing medication-related beliefs: A systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. Health Psychol. 2024; 43(3):155-70. [DOI:10.1037/hea0001316] [PMID] [DOI:10.1037/hea0001316]
25. Sawhney JP, Ramakrishnan S, Madan K, Ray S, Jayagopal PB, Prabhakaran D, et al. CSI clinical practice guidelines for dyslipidemia management: Executive summary. Indian Heart J. 2024; 76(S 1):S6-19. [DOI:10.1016/j.ihj.2023.11.271] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1016/j.ihj.2023.11.271]
26. Yao S, Lix LM, Teare G, Evans C, Blackburn DF. Physician influence on medication adherence, evidence from a population-based cohort. PLoS One. 2022; 17(12):e0278470. [DOI:10.1371/journal.pone.0278470] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1371/journal.pone.0278470]
27. Kasahun AE, Sendekie AK, Mekonnen GA, Sema FD, Kemal LK, Abebe RB. Impact of personal, cultural and religious beliefs on medication adherence among patients with chronic diseases at University Hospital in Northwest Ethiopia. Patient Prefer Adherence. 2022; 16:1787-803. [DOI:10.2147/PPA.S370178] [PMID] [PMCID] [DOI:10.2147/PPA.S370178]
28. Foley L, Larkin J, Lombard-Vance R, Murphy AW, Hynes L, Galvin E, et al. Prevalence and predictors of medication non-adherence among people living with multimorbidity: a systematic review and meta-analysis. BMJ Open. 2021; 11(9):e044987. [DOI:10.1136/bmjopen-2020-044987corr1] [PMID] [PMCID] [DOI:10.1136/bmjopen-2020-044987corr1]
29. Oates GR, Juarez LD, Hansen B, Kiefe CI, Shikany JM. Social risk factors for medication nonadherence: findings from the CARDIA study. Am J Health Behav. 2020; 44(2):232-43. [DOI:10.5993/AJHB.44.2.10] [PMID] [PMCID] [DOI:10.5993/AJHB.44.2.10]

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

ارسال پیام به نویسنده مسئول


بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله دانشگاه علوم پزشکی قم می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق
© 2026 CC BY-NC 4.0 | Qom University of Medical Sciences Journal

Designed & Developed by : Yektaweb