دوره 19، شماره 1 - ( 1-1404 )                   جلد 19 شماره 1 صفحات 405-393 | برگشت به فهرست نسخه ها


XML English Abstract Print


Download citation:
BibTeX | RIS | EndNote | Medlars | ProCite | Reference Manager | RefWorks
Send citation to:

Sori Laki H S, Mohebi S, Gharlipour Z, Eskandari N. Identifying the Driving and Inhibiting Factors of Childbearing Among Healthcare Workers in Kuhdasht County, Iran: A Qualitative Study. Qom Univ Med Sci J 2025; 19 (1) : 3108.1
URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-4005-fa.html
سوری لکی حشمت‌الله، محبی سیامک، قارلی‌پور ذبیح‌اله، اسکندری نرگس. شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر فرزندآوری در کارکنان شبکه بهداشت و درمان: مطالعه کیفی. مجله دانشگاه علوم پزشکی قم. 1404; 19 (1) :393-405

URL: http://journal.muq.ac.ir/article-1-4005-fa.html


1- گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت،کمیته تحقیقات دانشجویی، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم‌پزشکی قم، قم، ایران.
2- گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم‌پزشکی قم، قم، ایران.
3- گروه مامایی، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه علوم‌پزشکی قم، قم، ایران.
واژه‌های کلیدی: تولیدمثل، کارکنان، بهداشت، درمان
متن کامل [PDF 4914 kb]   (340 دریافت)     |   چکیده (HTML)  (889 مشاهده)
متن کامل:   (240 مشاهده)
مقدمه
یکی از موضوعاتی که در جهان دستخوش تحولات گسترده‌ای شده است، فرزندآوری و جمعیت کشورهاست. رشد جمعیت در جهان نسبت به 50 سال گذشته کاهش یافته و جمعیت دنیا در حال پیر شدن تدریجی است [1]. به‌موازات این تحولات، جمهوری اسلامی ایران نیز تغییرات گسترده‌ای را تجربه کرده است، به‌طوری‌که طی سه دهه گذشته، میزان باروری در ایران به‌طرز حیرت‌انگیزی کاهش یافته است. باروری کل یا تعداد فرزندان زنده‌ای که انتظار می رود هر زن در طول دوران باروری خود به دنیا آورد از حدود 3/٦ در سال ١٣٦٥، به ٦/2 در سال ١٣٧٥ رسیده که نشان‌دهنده بیش از ٥٠ درصد کاهش است. کاهش رشد جمعیت کشور طی سال‌های اخیر همچنان ادامه یافته، به‌طوری‌که نرخ باروری کلی از 07/2 در سال 1396 به 74/1 در سال1400 رسیده است. درواقع از سال ١٣٨٥ به بعد میزان باروری کل به زیر سطح جایگزینی نسل نزول یافت [2، 3]. هرچند تدوین راهبردها و اقدامات ملیِ مربوط به جلوگیری از کاهش نرخ باروری و ارتقای آن متناسب با آموزه‌های اسلامی و اقتضائات راهبردی کشور در تاریخ 02/03/1391 توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی مصوب شده است و به‌دنبال آن در کشور، چرخش به سوی سیاست‌های مشوق فرزندآوری، در دهه 1390 موردتوجه قرار گرفته و در آبان‌ماه 1400 «قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت» ابلاغ شده است، اما تاکنون نتوانسته نرخ رشد جمعیت را به سطح جایگزینی نسل بالا ببرد که در سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ نرخ باروریی در حدود 1/6 تثبیت شده است [4، 5]. 
نتایج مطالعات نشان می‌دهد زوجین باتوجه‌به وضعیت و موقعیت اقتصادی و اجتماعی خود، با احتساب هزینه‌ها و فواید فرزندان و در نظر داشتن شرایط ویژه خود در زمینه فرزندآوری تصمیم‌گیری می‌کنند [6]، که در این خصوص زنان نقش قابل‌توجهی دارند. در جامعه ایرانی مسئولیت اصلی زنان، خانه‌داری و نگهداری از فرزندان است و هنگامی که وقت خود را به کار کردن در بیرون از منزل اختصاص می‌دهند ممکن است در تطبیق کار و نقش‌های درون خانه دچار تعارض شوند. به‌منظور کاهش تعارض و حفظ تعادل در کار و خانواده، زنان همواره تلاش می‌کنند مسئولیت‌های خود را تعدیل کنند [7]. یکی از مکانیزم‌ها برای برقراری تعادل، کاهش تعداد فرزندان است [8]. 
غفاری و متقی [9] و اسحاقی و همکاران [10] در مطالعات خود به این نکته اشاره می‌کنند که کاهش باروری ناشی از تغییرات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی است. این تغییرات در طبقات مختلف جامعه حادث شده است و شاغلین به‌طور ویژه با چالش‌های برون‌شغلی و درون‌شغلی در زمینه فرزندآوری مواجه هستند. باتوجه‌به اهمیت کاهش فرزندآوری درکشور و ضرورت شناسایی عوامل تأثیرگذار بر آن، پژوهش حاضر با هدف شناسایی مؤلفه‌های مؤثر بر فرزندآوری کارکنان شبکه بهداشت ودرمان کوهدشت انجام شد.
مواد و روش‌ها
مطالعه حاضر یک پژوهش کیفی از نوع تحلیل محتوای متداول است. شرکت‌کنندگان 22 نفر ازکارکنان شبکه بهداشت و درمان شهرستان کوهدشت بودند. در این مطالعه نمونه‌ها به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. نمونه‌گیری هدفمند به‌معنای انتخاب هدفدار واحدهای پژوهش برای کسب دانش یا اطلاعات است؛ به این معنی که نمونه‌هایی انتخاب می‌شوند که از نظر مسئله و اهداف پژوهش غنی و متخصص باشند و متداول‌ترین رویکرد در روش‌های کیفی، نمونه‌گیری هدفمند است [11]. 
محیط پژوهش در این مطالعه، بیمارستان امام‌خمینی شهرستان، ستاد و مراکز خدمات جامع سلامت شبکه بهداشت و درمان شهرستان کوهدشت بود. معیارهای ورود به این مطالعه شامل داشتن رضایت آگاهانه، متأهل بودن، قرار داشتن در سن باروری، نداشتن سابقه نازایی در زن و مرد، داشتن فرزند، داشتن توانایی بیان ادراکات و تجارب خود، و معیار خروج از مطالعه، انصراف از ادامه حضور بود. در مطالعه حاضر حجم نمونه توسط داده‌های جمع‌آوری‌شده و تحلیل آن‌ها مشخص شد و تا زمان اشباع داده‌ها ادامه یافت. برای جمع‌آوری داده‌ها از مصاحبه با راهنمای پرسش‌نامه نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. راهنمای مصاحبه بعد از مرور متون و استفاده از نقطه‌نظرات اساتید راهنما و مشاور تهیه شد. بعد از انجام 5 مصاحبه، متن مصاحبه‌ها برای اساتید ارسال شد و براساس نظر آنان سؤالات اصلاح شدند. مصاحبه‌ها به‌صورت فردی و در مکانی که با نظر مشارکت‌کنندگان انتخاب می‌شد صورت گرفت. مدت‌زمان هر جلسه مصاحبه به‌صورت تقریبی بین 15 تا 25 دقیقه متغیر بود. پژوهشگر با حضور در محل کار پرسنل ضمن معرفی خود و شرح مختصری درباره اهداف پژوهش، از شرکت‌کنندگان جهت ورود به مطالعه دعوت به عمل می‌آورد. ضمن کسب رضایت آگاهانه، مصاحبه با پرسش درمورد اطلاعات جمعیت‌شناختی شروع شد و با فواید یا مشکلات داشتن یا نداشتن فرزند و اینکه چه عواملی موجب می‌شود که یک زوج اقدام به فرزندآوری نمایند، ادامه یافت و سؤالات کاوشگرانه طبق پاسخ‌های مشارکت‌کنندگان مطرح می‌شد. درمجموع، 27 مصاحبه با 22 نفر و 5 مورد مصاحبه پیگیرانه انجام شد. در جدول شماره 1 ویژگی‌های فردی و اجتماعی مصاحبه‌شوندگان ذکر شده است. 
مصاحبه‌های ضبط‌شده با استفاده از نرم‌افزار مایکروسافت‌ورد نسخه 2007 پیاده و برای مدیریت داده‌های کیفی از نرم‌افزار مکس‌کیودا نسخه 10 استفاده شد. برای تفسیر داده‌ها از رویکرد گرانهیم و لاندمن استفاده شد. در این رویکرد به‌منظور آنالیز محتوا، کدهایی برای واحدهای معنایی ایجاد می‌شود. واحد معنایی می‌تواند جمله، پاراگراف یا کل متن باشد. هدف از کددهی، خلاصه و فشرده‌سازی واحدهای معنایی است. مجموع چند کد به ایجاد طبقه منجر می‌شود. طبقه به گروهی از محتوا گفته می‌شود که از لحاظ مفهومی مشابه و به یک موضوع مشخص اشاره دارند. طبقه می‌تواند دارای زیرطبقه باشد. طبقات از درون همگن و در مقایسه با طبقات دیگر ناهمگون هستند. هر طبقه باید جامع و منحصربه‌فرد باشد. از نظر آنان هیچ اطلاعات مشابهی نباید بین دو طبقه به‌صورت مشترک وجود داشته باشد و البته هیچ اطلاعات مرتبط با هدف مطالعه نباید به‌دلیل نداشتن طبقه مناسب حذف شود. درنهایت تم یا مضمون شکل می‌گیرد و سطوح انتزاع از کد به سمت مضمون افزایش می‌یابد [12]. برای اطمینان از دقت و استحکام داده‌ها، نتایج حاصل از پژوهش به روش‌های مختلف ازجمله درگیری طولانی‌مدت با موضوع و غوطه‌وری در داده‌ها، درخواست از شرکت‌کنندگان برای بررسی داده‌ها و یافته‌ها و تطبیق آن‌ها با نظرات شرکت‌کنندگان به دست آمد (با تماس تلفنی). همچنین نتایج تحلیل داده‌ها در اختیار اساتید قرار داده شد و نظرات آنان اخذ شد. برای تقویت قابلیت اطمینان، مضمون‌های اصلی مطالعه توسط پژوهشگر، اساتید مشاور و راهنما موردبررسی، مشورت و اصلاح قرار گرفت. تمامی مراحل انجام تحقیق به‌ویژه مراحل تحلیل کیفی داده‌ها در تمام مسیر به‌صورت مشروح و مبسوط ثبت شده است. 
یافته‌ها
داده‌های گردآوری‌شده پس از تحلیل در دو طبقه اصلی (مؤلفه‌های سوق‌دهنده و مؤلفه‌های بازدارنده)، 11 طبقه فرعی و 43 کد دسته‌بندی شدند. یافته‌ها نشان دادند عوامل سوق‌دهنده‌ای مانند: انتظارات جامعه از افراد، برآورده کردن نیازها و انگیزه‌ها، رشد و تکامل شخصیت، تشویقی‌های مناسب، استحکام بنیان خانواده و ایجاد امنیت در افزایش فرزندآوری مؤثر بوده و عواملی مانند: موانع شغلی والدین، عوامل فرهنگی، تجارب اولیه، عوامل اجتماعی و عوامل اقتصادی در فرزندآوری بازدارنده هستند (جدول شماره 2).
مؤلفه‌های سوق‌دهنده
 برآورده کردن نیازها و انگیزه‌ها
تعدادی از شرکت‌کنندگان وجود فرزند را لازمه زندگی دانسته و از آن به‌عنوان لذت‌بخش‌ترین لحظه زندگی یاد کردند و تعدادی اظهار کردند بعد از اینکه زندگی یکنواخت و تکراری داشتند و یا اینکه دوست داشتند هر دو جنس را داشته باشند اقدام به فرزندآوری کرده‌اند. مشارکت‌کنندگان امید داشتند که در آینده به فرزندان خود افتخار کنند.
خانمی 42ساله گفت: «امید دارم که بچه‌هام که بزرگ بشن، جایگاه خوبی در جامعه داشته باشن و به اون‌ها افتخار کنم.»
 رشد و تکامل شخصیت
همچنین تعدادی از مشارکت‌کنندگان از تعامل و مشارکت بیشتر خود و همسرشان در انجام کارهای خانه سخن می‌گفتند و اینکه شوهرشان مسئولیت‌پذیرتر شده است.
خانمی 39ساله گفت: «من و همسرم ساعت خواب را تقسیم کرده بودیم. مسئولیت شبانه بر عهده همسرم بود و خیلی کمک می‌کرد که این انگیزه‌ای برای فرزند دوم بود.»
 انتظارات جامعه
تعدادی از شرکت‌کنندگان، انگیزه خود از فرزندآوری را تشویق و ترغیب اطرافیان و عده‌ای نیز حرف‌های دیگران درمورد نازا بودن آنان عنوان کردند.»
مردی 38ساله گفت: «خانواده همسرم و خانواده خودم به داشتن فرزند تشویقمون کردن و در بزرگ کردن فرزندانم کمکمون کردن.»
 استحکام بنیان خانواده
اغلب شرکت‌کنندگان در پژوهش بر این باور بودند که وجود فرزند باعث استحکام بنیان خانواده شده و می‌تواند از بیشتر طلاق‌ها جلوگیری کند و اینکه والدین بیشتر اوقات با آن‌ها سرگرم می‌شوند.»
خانمی 34ساله گفت: «داشتن فرزند باعث پایبندی بیشتر به زندگی میشه و روابط همسران را محکم‌تر می‌کنه.» 
 ایجاد امنیت
تعدادی از شرکت‌کنندگان عنوان می‌کردند که انگیزه آنان از بچه‌دار شدن، رفع تنهایی خود است و اینکه فرزندان در زمان پیری به آن‌ها کمک کنند یا اینکه به آن‌ها سربزنند و آن‌ها را از تنهایی درآورند، و تعدادی هم از مضرات تک‌فرزندی سخن به میان آوردند.»
خانمی 47ساله گفت: «داشتن فرزند باعث شاد شدن زندگی میشه و اینکه برای زمان پیری بر روی آن حساب کرده‌ام که در زمان پیری به من کمک کنه.»
 تشویقی‌های مناسب
بیشتر مصاحبه‌شوندگان تشویقی‌های موجود برای فرزندآوری مانند وام کم‌بهره، خودرو بدون قرعه‌کشی و..... را مقطعی می‌دانستند، یا تشویقی‌هایی مانند مرخصی زایمان یا پاس شیر را کم و نامناسب می‌دانستند و به‌جای آن‌ها تشویقی‌های بهتر با زمان مناسب می‌خواستند.
خانمی 36ساله گفت: «چرا خانم‌ها نباید در فیش حقوقی خود حق اولاد داشته باشن؟ مگه بیشتر زحمت بچه‌ها با خانم‌ها نیست؟»
 مؤلفه‌های بازدارنده
موانع شغلی والدین
کمبود وقت و انرژی و خستگی ناشی از کار، عدم کمک کردن از طرف دیگران، نبود مهدکودک در محل کار، ساعات کاری غیرمنعطف (حتی برای شیردهی)، استرس و نگرانی برای فرزند در محیط کار، عدم امنیت شغلی، شاغل بودن هر دو زوج، عدم مهیا بودن دورکاری، پاس شیر غیرمنعطف و فاصله از محل کار ازجمله شرایط نامطلوبی بودند که تعدادی از شرکت‌کنندگان در زمینه فرزندآوری مطرح کردند که بر داشتن فرزند بیشتر تأثیرگذار بوده است.
خانمی 39ساله گفت: «امنیت شغلی نداریم. در زایمان قبلی من 6 ماه مرخصی استفاده کردم برای اینکه محل خدمتم را به کسی دیگه واگذار نکنن.»

 عوامل فرهنگی
بسیاری از شرکت‌کنندگان عواملی نظیر ازدواج دیرهنگام، تأخیر در فرزندآوری، فاصله‌گذاری زیاد بین فرزندان و افزایش سطح توقعات فرزندان را علت تعداد کم فرزندان خویش عنوان نمودند.
خانمی 38ساله گفت: «من در 23سالگی ازدواج کردم و در سن 31سالگی صاحب اولین و در سن 37سالگی صاحب دومین فرزند شدم. با اینکه میخوام بین فرزندانم فاصله باشه دیگر زمانی برای تولد فرزند سوم ندارم.»
 عوامل اقتصادی
عدم افزایش حقوق با توجه به تورم، هزینه شیرخشک و پوشک، هزینه درمان و دارو، هزینه آزمایش‌های دوران بارداری و مستأجر بودن از عواملی بودند که مشارکت‌کنندگان به‌عنوان مشکلات اقتصادی تأثیرگذار بر فرزندآوری عنوان کردند.
مردی 28ساله گفت: «من مستأجرم و 12میلیون تومان حقوق می‌گیرم. مگه میشه با این شرایط به فکر بچه دوم بود.»
 عوامل اجتماعی
بیشتر والدین درباره آینده شغلی و آسیب‌های اجتماعی نظیر اعتیاد درمورد فرزندان خود نگران بودند و تأثیر کم بودن بعد خانوار در همکاران و اطرافیان خود را از عوامل مؤثر بر نداشتن بیشتر از دو فرزند عنوان کردند.
خانمی 36ساله گفت: «اطرافیان و همکاران بیشتر از دو فرزند ندارن و همه میگن دو فرزند کافیه.»
 تجربه اولیه
تعدادی از مصاحبه‌شوندگان درمورد تجربه سخت اولین فرزند خود (دوقلو یا فرزند سخت) سخن می‌گفتند که باعث تردید در فرزندآوری مجدد شده بود.
خانمی 39ساله که دوقلو دارد گفت: «هیچ‌کس به ما توصیه نمیکنه که بچه سوم داشته باشیم، حتی پیرزن‌های کوچه توصیه میکنن همین دو بچه کافیه. چون سختی ما را می‌بینن با اینکه پرستار واسه نگهداری از بچه‌ها داشتم.»
بحث
با استفاده از تجزیه‌وتحلیل مصاحبه‌ها، 2 طبقه اصلی و 11 طبقه فرعی به‌عنوان مؤلفه‌های تأثیرگذار بر فرزندآوری کارکنان استخراج شد.

طبقه اول مؤلفه‌های سوق‌دهنده فرزندآوری شامل: انتظارات جامعه از افراد، برآورده کردن نیازها و انگیزه‌ها، رشد و تکامل شخصیت، تشویقی‌های مناسب، استحکام بنیان خانواده و ایجاد امنیت بودند.
 در مطالعه رضوی‌زاده و همکاران، زنان مشارکت‌کننده عنوان کرده‌اند که فرزندآوری پاره‌ای از نیاز‌های معنوی ایشان را رفع می‌کند، ازجمله رشد یافتن زوجین و مسئولیت‌پذیر شدن آن‌ها، تجربه والد شدن، تأمین نیاز‌های روانی، ارضای حس مادری، رفع تنهایی در حال و آینده، ثبات یافتن خانواده، تقویت روابط زوجین و خانواده‌ها، معنابخشی به زندگی آن‌ها، اعطای تجربه لذت در فرزند داشتن در حال و آینده و بالاخره احساس اثربخشی [13]. همچنین در مطالعه میرابی و همکاران، دلایل زوجین به فرزندآوری شامل: لذت مادری، خوشحالی، خوبی، شیرینی، معنادهی به زندگی، زندگی‌بخشی، رضایت‌دهی، بقای خویش، رشد توانمندی فردی، احساس شادی، ارضای علاقه به زندگی با خانواده، ارضای میل به پرجمعیت بودن، هدفمند شدن زندگی و افزایش احساس رضایت در میانسالی بود [14].
 همسو بودن این دو مطالعه با مطالعه ما شاید به این دلیل باشد که در هر دو مطالعه ذکرشده مانند مطالعه ما، زنان مشارکت داشته‌اند که بعد عاطفی، احساسی و لذت مادر بودن غالب بوده است. در مطالعه صادقی و شهابی، مشارکت‌کنندگان مهم‌ترین مزیت‌های داشتن فرزند را موارد زیر برشمرده اند: بُعد عاطفی و احساسی مادری، طی کردن روند طبیعی زندگی و تجربه مادری داشتن، معنابخشی به ازدواج، تکامل همه‌جانبه، بقای نسل و مبرا شدن از انگ ناباروری [15]. 
همچنین در مطالعه علی‌مندگاری و رازقی نیز برخی به تأثیر ازدواج بر استحکام پیوندهای زناشویی اشاره داشته‌اند. از نظر برخی از آن‌ها، با ورود فرزند به زندگی مشترک، علاوه‌بر آرامش و پذیرش مسئولیت‌های مشترک والدینی، امید به زندگی و آینده زوجین افزایش یافته و شور و نشاط زندگی‌شان چندین‌برابر می‌شود؛ چراکه وجود فرزند ارمغان‌آور تجربه حس خوب والدینی برای آنان است، وضعیتی که زندگی بی‌روحشان را رونق و گرما بخشیده و متحول می‌سازد و زمینه‌ساز نشاط و بالندگی و دلبستگی بیشتر بین زن و شوهری می‌شود که به‌مرور دچار روزمرگی و یکنواختی شده‌اند [16]. همسو بودن این مطالعه با مطالعه ما احتمالاً به این دلیل است که ترکیب سنی زنان مشارکت‌کننده، شاغل بودن و میزان تحصیلات در هر دو مطالعه نزدیک به همدیگر بوده که از نظر مشارکت‌کنندگان پذیرش مسئولیت‌های مشترک توسط همسرانشان برای فرزندآوری مهم است.
در مطالعه ترکیان ولاشانی و همکاران، بیشترین عوامل سوق‌دهنده فرزندآوری به‌ترتیب: پایین آمدن هزینه‌های درمان ناباروری، مشکل فرزندآوری با بالا رفتن سن، نقش کاهش درد و عارضه بارداری و زایمان، اعتقاد هر شخص و همسرش به تأثیر فرزند در استحکام زندگی و مفید بودن فرزند در هنگام پیری عنوان شده است [6]. در این مطالعه با اینکه از نظر نوع مطالعه (کمی) و تعداد و ترکیب مشارکت‌کنندگان با مطالعه ما تفاوت دارد، اما مؤلفه‌های سوق‌دهنده و بازدارنده در افراد متأهل در فرزندآوری مانند مطالعه ماست که این می‌تواند به‌دلیل دغدغه مشترک تمام افراد جامعه (شاغل و غیرشاغل) باشد.
طبقه دوم مؤلفه‌های بازدارنده فرزندآوری شامل: موانع شغلی والدین، عوامل فرهنگی، تجارب اولیه، عوامل اجتماعی و عوامل اقتصادی بودند. 
در مطالعه اسحاقی و همکاران، به عوامل بازدارنده زیر در فرزندآوری اشاره شده است: بلاتکلیفی شغلی، نبود امنیت شغلی، برنامه زمانی غیرقابل‌انعطاف کاری، ساعت‌های کاری غیرقابل‌پیش‌بینی، ساعت‌های طولانی کار و شیفت کاری. این عوامل ازجمله شرایط نامطلوبی بودند که برخی مشارکت‌کنندگان در زمینه فرزندآوری مطرح کرده‌اند، به‌گونه‌ای که این وضعیت شغلی در تصمیم‌گیری آنان برای داشتن فرزند یا فرزند بیشتر، تأثیرگذار بوده است [10]. این مطالعه بر روی افراد شاغلی انجام شده که برخی از آنان مانند شرکت‌کنندگان در مطالعه ما دارای شیفت کاری بوده یا به‌صورت شرکتی و قراردادی مشغول بوده‌اندکه می‌تواند از علل همسو بودن با مطالعه ما باشد. غفاری و متقی در مطالعه خود عوامل فرهنگی (ازدواج زودرس، رفع تعارضات زناشویی با تولد فرزند و چندهمسری بودن)، عوامل اجتماعی (اعتیاد زنان، بعد خانوار، امنیت اجتماعی، بزهکاری، الگوپذیری اجتماعی و تغییر انتظارات فرزندان از والدین)، عوامل اقتصادی (درآمد همسر و مستأجر بودن)، عوامل اعتقادی (مقدر بودن روزی و اعتقادات مذهبی)، عوامل سیاسی (محدودیت ارائه روش‌های تنظیم خانواده) و زایمان‌هراسی را عوامل مؤثر بر فرزندآوری می‌دانند [9].
 فریده شمس و همکاران در مطالعه خود به عواملی مانند: ترجیح تک‌فرزندی، تأخیر در فرزندآوری، تلخی تجربه زیسته، هزینه‌بر بودن فرایند بارداری، ترس از آینده نامعلوم، عاملان آینده‌نگر، بیم و هراس‌های اقتصادی، ناامنی شغلی، ناامنی‌های اجتماعی، افسارگسیختگی جامعه، ناامیدی گسترده در جامعه و غیره به‌عنوان عوامل مؤثر در کم‌فرزندی اشاره می‌کنند [4]. در مطالعه صادقی و شهابی درمورد چالش‌های داشتن فرزند به این موارد اشاره شده است: کمبود وقت، کمبود انرژی و آرامش، استرس‌های کاری، نداشتن کمک از سوی اطرافیان، دل‌تنگی و نگرانی در محیط کار به‌دلیل دوری از فرزند، چندبرابر شدن حجم مسئولیت‌ها و عذاب وجدان به‌دلیل سپردن فرزند به مهدکودک. همچنین به‌دلیل هماهنگ نبودن محیط کاری با وظایف مادری و همسری، تحت فشارها و استرس‌های شدید نیز قرار دارند و زمانی که به خانه می‌رسند خسته و بی‌حوصله از یک روز طولانی کاری هستند [15]. 
در مطالعه صادقی و شهابی نیز مانند مطالعه فریده شمس احتمالاً همسو بودن با مطالعه ما به‌دلیل تشابه در وضعیت تأهل، شاغل بودن و سطح تحصیلات مشارکت‌کنندگان بوده که دغدغه مشترک برای بزرگ کردن فرزندان و تعداد فرزند داشتند. علاوه‌براین، در مطالعه فریده شمس مانند مطالعه ما هر دو جنس در مطالعه شرکت داشتند. در مطالعه جلالی آریا و همکاران، هفت مضمون: جامعه نامطلوب، مشکلات اقتصادی، تعارض کار و خانواده، تغییر ارزش مادری و فرزندآوری، نفع شخصی و راحتی، احساس عدم کفایت نسبت به نقش والدین و نگرانی از رنج و تنهایی کودک، از موانع فرزندآوری در بین مشارکت‌کنندگان بودند [17]. در مطالعه جلالی آریا علاوه‌بر زنان (از نظر تحصیلات و شاغل بودن نزدیک به مطالعه ما) با سیاستمداران دارای فرزند نیز مصاحبه صورت گرفته است. شاید مجموعه این عوامل باعث همسو بودن با مطالعه ما باشد.
نتیجه‌گیری
براساس یافته‌های مطالعه حاضر دغدغه‌های اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و شغلی مهم‌ترین موانع فرزندآوری در میان کارکنان هستند. بنابراین به‌کارگیری تدابیر لازم در جهت رفع موانع ذکرشده از قبیل ایجاد امنیت شغلی، تأمین محلی به‌عنوان مهدکودک در محل کار کارکنان و تخصیص مرخصی استعلاجی به والدین در هنگام بیمار بودن فرزندان خردسال ضروری به نظر می‌رسد. همچنین، توجه بیشتر به عوامل سوق‌دهنده به فرزندآوری پیشنهاد می‌شود.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
مطالعه حاضر پس از دریافت تأییدیه به شماره IR.MUQ.REC.1402.098 از کمیته اخلاق دانشگاه علوم‌پزشکی قم انجام شد.
حامی مالی
مقاله حاضر از پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد حشمت‌الله سوری لکی، تأییدشده توسط گروه آموزش بهداشت و ارتقای سلامت، دانشکده بهداشت، دانشگاه علوم‌پزشکی قم استخراج شده و هیچ‌گونه کمک مالی از سازمانی‌های دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
همه نویسندگان به‌طور یکسان در مفهوم و طراحی مطالعه، جمع‌آوری و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها، تفسیر نتایج و تهیه پیش‌نویس مقاله مشارکت داشتند.
تعارض منافع
بنابر اعلام نویسندگان، این مطالعه تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
نویسندگان از کارکنان بهداشت و درمان شهرستان کوهدشت که در مصاحبه‌ها شرکت کردند تشکر می‌کنند.

 
نوع مطالعه: مقاله پژوهشي | موضوع مقاله: بهداشت عمومی
دریافت: 1403/5/29 | پذیرش: 1403/10/4 | انتشار: 1404/1/10

ارسال نظر درباره این مقاله : نام کاربری یا پست الکترونیک شما:
CAPTCHA

بازنشر اطلاعات
Creative Commons License این مقاله تحت شرایط Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License قابل بازنشر است.

کلیه حقوق این وب سایت متعلق به مجله دانشگاه علوم پزشکی قم می باشد.

طراحی و برنامه نویسی : یکتاوب افزار شرق
© 2026 CC BY-NC 4.0 | Qom University of Medical Sciences Journal

Designed & Developed by : Yektaweb