مجله دانشگاه علوم پزشکی قم

 سردبیر محترم
بیماری تب دنگی یکی از بیماری‌های آربو ویروسی است که ازطریق پشه‌های آئدس مهاجم زیستی Aedes aegypti و Aedes albopictus منتقل می‌شود. این بیماری در مناطق گرمسیری و نیمه‌گرمسیری بسیاری از مناطق جهان، از‌جمله آمریکای لاتین و حوزه دریای کارائیب شایع است. عواملی مانند جابه‌جایی افراد بیمار و کالاهایی که حامل پشه‌های ناقل هستند، تغییرات آب‌و‌هوایی، تغییر در سروتایپ ویروس در گردش و سیستم‌های بهداشتی شکننده، بر پیچیدگی مقابله با این بیماری و افزایش خطر اپیدمی تب دنگی افزوده است. اغلب موارد تب دنگی، بدون علامت هستند یا منجر به بیماری با تب خفیف می‌شوند. با‌این‌حال در برخی از بیماران تب دنگی شدید می‌شود که ممکن است منجر به شوک، خونریزی شدید یا آسیب شدید اندام شود. بنابر اعلام سازمان بهداشت جهانی در حال حاضر این بیماری در بیش از 90 کشور فعال است و به دلیل ضعف در سیستم‌های تشخیص و گزارش‌دهی، بار بیماری در بسیاری از کشورها، کمتر از واقعیت، گزارش می شود. ظرفیت کشورها برای پاسخ به طغیان چندگانه و هم‌زمان به دلایلی مانند کمبود کیت‌های تشخیصی، کمبود پرسنل آموزش‌دیده و آگاهی جامعه همچنان ضعیف است [1]. پیشگیری از تب دنگی نیاز به رویکردی چندوجهی دارد که شامل کاهش مکان‌های تکثیر پشه‌ها، کنترل جمعیت پشه‌ها و آموزش عموم مردم در‌مورد اقدامات پیشگیرانه است [2]. با‌توجه‌به گستردگی زیستگاه پشه آئدس و گزارش بیماری از مناطقی از ایران، مسئله مشارکت مردم در‌زمینه کاهش مکان تکثیر پشه‌ها و کنترل جمعیت ناقلین بیماری تب دنگی و اتخاذ رفتاری که موجب پیشگیری از ابتلا به بیماری شود بسیار حیاتی است. در همین راستا و در ابتدا نیاز است آموزش به جامعه و افزایش آگاهی و سواد بهداشتی آنان، مد‌نظر مسئولان و دست‌اندرکاران حوزه سلامت قرار گیرد، زیرا دانش ضعیف در خصوص راه‌های پیشگیری از ابتلا به بیماری و علائم و نشانه‌های تب دنگی و ناقل آن، به‌طور قابل‌توجه با اقدامات پیشگیرانه ضعیف مرتبط است [3]. دومین اقدام تشویق مردم به مشارکت در‌زمینه از بین بردن زیستگاه‌های لاروی ناقل و حفاظت فردی در برابر گزش‌های آلوده است؛ بنابراین مشارکت جامعه، عامل اصلی در برابر کنترل اپیدمی‌های احتمالی تب دنگی است [4]. شواهد هم نشان می‌دهد مشارکت جامعه تأثیر مثبتی بر پیشگیری از انتقال بیماری تب دنگی دارد [5]. مشارکت مردم در مراقبت‌های بهداشتی یک اصل کلیدی برای دستیابی به سلامت برای همه است و در بیانیه آلماتا نیز مورد تأکید قرار گرفت؛ زیرا عدم بهره‌مندی از مشارکت مردم سبب تحمیل فشار به سیستم‌های بهداشتی می‌شود [6]؛ بنابراین پیشنهاد می‌شود با هدف افزایش مشارکت مردم در برنامه کنترل و پیشگیری از تب دنگی مجموعه‌ای از اقدامات زیر در اولویت قرار گیرد:
1. استفاده از بسیج اطلاع‌رسانی و افزایش آگاهی و دانش جامعه با کمک رسانه‌های جمعی و شبکه‌های اجتماعی؛
2. توزیع رایگان و یا با قیمت مناسب انواع لوازم و تجهیزات پیشگیری از گزش پشه آئدس، مانند پشه‌بند و دور‌کننده‌های حشرات؛
3. بهره‌گیری از ظرفیت داوطلبان سلامت برای اجرای آموزش عمومی؛
4. استفاده از ظرفیت سازمان‌های غیر‌دولتی و مراکز آموزشی نظیر مدارس، مساجد و خانه‌های فرهنگ برای برگزاری برنامه‌های آموزشی و اجرای اقدامات پیشگیرانه؛
5. تشویق عموم جامعه به از بین بردن محل‌های تجمع آب‌های راکد، از‌جمله تخلیه آب‌های جمع‌شده در گلدان‌ها، بشکه‌ها و سایر ظروف که محل تخم‌گذاری پشه‌ها است. 
6. طراحی اپلیکیشن‌ها و پلتفرم‌های آنلاین برای گزارش‌دهی سریع موارد مشکوک و دریافت اطلاعات به‌روز در‌مورد شیوع بیماری.